Cinçrobi

CİNÇROBİ (Gürcüce: ჯინჭრობი / ჭინჭრობი; okunuşu: “cinç’robi” / “ç’inç’robi”), tarihsel Artaani gölgesindeki iki yerleşim yerinin, Büyük (Yukarı) Cinçrobi ile Küçük (Aşağı) Cinçrobi’nin ortak adıdır. İki köy de günümüzde Ardahan ilinin merkez ilçesinde yer alır. Büyük (Yukarı) Cinçrobi’nin adı Ağzıpek, Küçük (Aşağı) Cinçrobi’ninki de Sugöze olarak değiştirilmiştir.

Her iki köy Ardahan kentinin güneybatısında, Kura Nehri kıyısında yer alır. Büyük Cinçrobi Ardahan kentine 8 km, Küçük Cinçrobi ise 3 km uzaklıktadır.

KÖYÜN ADI
Cinçrobi ya da Çinçrobi, iki yerleşmenin bilinen en eski adıdır. Bu ad Türkçeye Cincrob (جنجروب) olarak girmiştir (1:I.460-461). Bu ad Türkçede 18. yüzyılın başlarında Osmanlı tahrir defterinde, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de aynı biçimde yazılmıştır (2:288; 3:759). Daha geç tarihte yazılış biçimi değişerek Cincirop’a dönüşmüştür (4:625). 93 Harbi’nde (1877-1878), Cinçrobi köyünün de bulunduğu bölgeyi ele geçiren Ruslar ise, 1886 tarihli nüfus sayımında köyün adını Cincirob (Джинджироб) olarak kaydetmiştir (5).

Cinçrobi (Cincirop) adı, “yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı” gerekçesiyle 1959 yılında 7267 sayılı kanunla değiştirilmiştir. İki köyün adı, 1955 genel nüfus sayımında Büyükcincirop ve Küçükcincirop olarak kaydedilmişken, 1960 tarihli genel nüfus sayımında Ağzıpek (Büyükcincirep) ve Sugöze (Küçükcincirop) biçiminde verilmiştir (6:288; 7:313).

Gürcüce Cinçrobi ya da Çinçrobi (ჯინჭრობი ya da ჭინჭრობი) adı, “ısırgan otu” anlamına gelen “cinçari / çinçari” (ჯინჭარი / ჭინჭარი) kelimesinden türemiştir ve “ısırganlık” anlamına gelir.

Eski adı Büyük Cinçrobi olan Ağzıpek köyü.

DEMOGRAFİ
Cinçrobi adını taşıyan yerleşmelerin bilinen en erken nüfusu, 1595 tarihli Osmanlı tahrir defterine dayanır. Bu deftere göre Cincrob-i Ulya’da (Yukarı Cinçrobi) 48 hane, Cincrob-i Süfla’da (Aşağı Cinçrobi) 92 hane yaşıyordu. Bir hanenin ortalama 5 kişiden oluştuğu varsayılırsa, Yukarı Cincrobi’nin nüfusunun 240 kişi, Aşağı Cincrobi’ninkinin de 460 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Bu defterde Gozal, Zandar, Şakar, Arakel, İvane, Giorgi, Karabeg, Pehlivan, Piraziz, Demetre, Mıkirtiç, Nurali, Alaaddin, Hosik, Davit, Mamuka, Grigol, Maharebel, Gogiça, Simon, Pirali gibi erkek adları vergi vermekle yükümlü kişiler olarak kaydedilmiştir (1:I.460-461; II.450; III.523). Bu adlardan köyün homojen olmayan bir etnik yapıya sahip olduğu sonucuna varılabilir. Ancak Simon ile Pirali’nin kardeş olduğu göz önüne alınırsa, kişi adlarından köyün etnik yapısını saptamanın mümkün olmayacağı sonucuna varılabilir. Bununla pirlikte iki köyün toplamı olan 140 hanenin de ispenç vergisi ödemekle yükümlü kılınması, Cincrob-i Ulya (Yukarı Cinçrobi) ile Cincrob-i Süfla’nın (Aşağı Cinçrobi) Hıristiyan köyleri olduğunu göstermektedir.

Rus idaresinin gerçekleştirdiği 1886 tarihli nüfus sayımına göre, Büyük Cincrobi’de 133 kişi yaşıyordu. Nüfusu % 86,5’i (115 kişi) Türk ve %13,5’i (18 kişi) Kürtlerden oluşuyordu. Hıristiyan nüfusun zaman içinde Türkleşmiş olduğunu var sayarsak, Büyük Cincrobi’deki Kürt nüfusun sonradan yerleştiği söylenebilir (5). Bu kayıtlarda Küçük Cinçrobi’nin adı geçmemektedir. Bunun nedeni köyün tamamen boşalmış olması olabilir. Nitekim 1878’de Büyük (Yukarı) Cinçrobi’de 12 hane yaşıyorken, Küçük (Aşağı) Cinçrobi’nin nüfusu 6 haneden oluşuyordu (1:III.523). Bu 6 hanelik nüfus 93 Harbi sırasında köyü terk etmiş olabilir. Büyük Cinçrobi’nin nüfusu 1896’da 188 kişiye, 1906’da 209 kişiye yükselmiştir (8:110). 1928 tarihli köy listesinde de sadece Büyük Cinçrobi köyünün adı geçmektedir (3:759).

Cinçrobi’nin daha sonra yeniden iki köy haline geldiği anlaşılmaktadır. 1935 nüfus sayımına göre Küçük Cincirop’ta 267 kişi, Büyük Cincirop’ta 376 kişi yaşıyordu (9:65, 263). Bugün Sugöze (Küçük Cinçrobi) köyünde yaklaşık 200, Ağzıpek (Büyük Cinçrobi) köyünde de 190 kişi yaşamaktadır.

Eski adı Küçük Cinçrobi olan Sugöze köyünün bulunduğu yer.

TARİHÇE
Tao-Klarceti‘nin bir parçası olan tarihsel Artaani bölgesinde yer alan Aşağı (Küçük) Cinçrobi ile Yukarı (Büyük) Cinçrobi köylerinden iki kilisenin varlığı, Osmanlı Devleti’nin bu iki köyü ele geçirmesinden hemen sonra yapılan tahrirde köylerin büyük yerleşmeler olarak kaydedilmiş olması, buranın köklü bir geçmişi olduğunu göstermektedir. Cinçrobi’nin yer aldığı bölge erken ortaçağda Gürcistan Krallığı sınırları içinde yer alıyordu. Daha sonra, birleşik Gürcü Krallığı’nın parçalanmasıyla ortaya çıkan ve Gürcü atabeglerin yönetimindeki Samtshe-Saatabago (1268-1625) idaresinde kaldı. Osmanlılar Cinçrobi’yi bu devletten ele geçirdi. Bu iki köy daha sonra Osmanlı idari birimi olan Çıldır Eyaleti içinde yer aldı. Hem Küçük Cinçrobi hem de Büyük Cinçrobi Ardahan-i Büzürg (Büyük Ardahan) livasının Kuzay nahiyesine bağlıydı (1:I.460; III.523.).

Erzurum vilayetinin Ardahan sancağına bağlıyken Cinçrobi, 93 Harbi’nde (1877-1878) Çarlık Rusyası’nın eline geçti. Rus idaresinde Büyük Cinçrobi Kars oblastının Ardahan sancağında (okrug) Ardahan kazasının (uçastok) bir köyüydü. Büyük Cincrobi ayrıca Cincirobi nahiyesinin (маркяз: merkez) de merkeziydi ve bu nahiye Büyük Cincirob’un dışında Bağdad (Багдад), Gurcibek (Гюрджибек), Kirman (Кирман) ve Sabagara (Сабгара) köylerini kapsıyordu. Küçük Cincrobi köyü ise ortadan kalkmıştı (5).

Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra Rus idaresinin son bulmasının ardından bir süre bağımsız Gürcistan’ın sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgal etmesinin hemen sonrasında Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Türkiye’ye bırakıldı (10:II.41).

1928 tarihli Osmanlıca köy listesine göre, sadece Büyük Cincrobi köyü mevcuttu ve bu köy de Kars vilayetinde Ardahan kazasının merkez nahiyesine bağlı bir köydü (3:759). Büyük bir ihtimalle nüfusu azalmış olan Küçük Cincrobi köyü Büyük Cincrobi köyüne bağlanmış olabilir. 1935 nüfus sayımında ise, Büyük Cinçrobi ve Küçük Cinçrobi adıyla iki ayrı köy olarak kayda geçmiştir (9:65, 263). 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Büyük Cinçrobi’nin adı Ağzıpek ve Küçük Cinçrobi’ninki de Sugöze olarak değiştirilmiştir. Bununla birlikte köylerin eski adları yeni adlarıyla birlikte “Ağzıpek (Büyükcincirop)” ve “Sugöze (Küçükcincirop)” biçiminde resmi kayıtlarda kullanılmıştır (11). Köylerin eski adları halk arasında bugün de kullanılmaktadır.

TARİHSEL YAPILAR
Cinçrobi’de sadece iki tarihsel yapının varlığı bilinmektedir. Bu yapılar Aşağı Cinçrobi ile Yukarı Cincrobi’deki köy kiliseleridir. Sugöze’deki tek nefli Küçük Cincrobi Kilisesi’nden geriye sadece yıkıntıları kalmıştır. Ağzıpek köyündeki Büyük Cincrobi Kilisesi’nin akıbeti bilinmemektedir (12:191, 197).

KAYNAKÇA:
1. ^ Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Gürcüce ve Osmanlıca), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt.
2.^ Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (Gürcüce ve Osmanlıca), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis, 1979.
3. ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928.
4. ^ Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968.
5. ^ “Ardahan kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
6. ^ 1955 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1961.
7. ^ 1960 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1963.
8. ^ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018.
9. ^ 1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937.
10. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt.
11. ^ 1990 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1981.
12. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, Tiflis, 2018.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close