Sinkoti

SİNKOTİ (Gürcüce: სინკოთი; translit.: “sink’oti”), tarihsel Şavşeti bölgesindeki yerleşmelerden biridir. Günümüzde Artvin iline bağlı Şavşat ilçesinde yer alır ve adı Küplüce olarak değiştirilmiştir. Eski Gürcü kilisesi olan Sinkoti Kilisesi bu köyde yer alır.

KÖYÜN ADI
Köyün bilinen en eski adı Sinkoti’dir. Gürcüceden Türkçeye geçen bu ad, Türkçe kaynaklarda Sinkot olarak yazılmıştır. Nitekim Muvahhid Zeki 1927’de yayımlanan Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye adlı Osmanlıca kitapta köyün eski adını bu şekilde, Sinkot (سينقوت) biçiminde yazmıştır.[1] 93 Harbi’nde bölgeyi ele geçiren Ruslar da 1886 tarihinde köyün adını Sinkot (Сингот) olarak kaydetmişlerdir.[2]

Tarihsel Klarceti bölgesinde Sinkoti ve Şavşeti bölgesinde Sira Sinkoti adını taşıyan başka yer adları da vardı.

TARİHÇE
Sinkoti’deki kilise ve hisar kalıntıları köyün çok eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir.[2] Sinkoti, tarihsel Sinkoti’de 9-10. yüzyıldan kalma kilise ile kale kalıntıları köyün çok eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir.[3]Sinkoti Kilisesi’nin inşa edildiği dönemde bu bölge Gürcü Krallığı’nın sınırları içinde yer alıyordu. 1080 yılındaki Kveli Kalesi Savaşı’nda Gürcü kralı II. Giorgi’nin yenilmesinin ardından Büyük Selçuklular Tao-Klarceti bölgesine hakim oldular. 13. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Sinkoti, Gürcü atabeglerin yönetimindeki Samtshe Prensliği sınırları içinde yer aldı. 16. yüzyılın son çeyreğinde bu prensliği ortadan kaldıran Osmanlılar, Samtshe Prensliği’nde ele geçirdikleri topraklar üzerinde Çıldır Eyaleti’ni kurdular.

Sinkoti Kilisesi kalıntısı. Fotoğraf: Kültürel Mirası Koruma Derneği .

Uzun süre Osmanlı yönetimi altında olan Sinkoti, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Osmanlılar Ruslara yenilince Rusya İmparatorluğu sınırları içinde kaldı. Bu savaştan bir süre sonra Sinkoti’nin nüfusu 1886 tarihli Rus kayıtlarına göre 272 kişiden oluşuyordu ve nüfusunun tamamı Türk olarak kaydedilmiştir.[4] 1910 yılında Rus yönetimindeki Artvin sancağına (okrug) bağlı Şavşat-İmerhevi kazasında (uçastok) yer alan Sinkoti’de 278 Müslüman Gürcü yaşıyordu.[5] Köyde yaşayanların farklı etnik gruplara mesup kaydedilmiş olması, Rusların Müslüman nüfusu “Türk” olarak kaydetmesiyle ilişkili olabilir. Bununla birlikte 1904 yılında Sinkoti’yi ziyaret eden Niko Mari bu köyü Gürcücenin unutulmuş olduğu köyler arasında sayar. Niko Mari’nin verdiği bilgiye göre o tarihte Sinkoti köyünün Gognidze ve Polotsieli adlarını taşıyan iki mahallesi vardı. Gognidze mahallesi köyün kuzeybatısında, Polotsieli mahallesi ise batısında yer alıyordu.[6]

Sinkoti Kilisesi kalıntısı. Fotoğraf: Kültürel Mirası Koruma Derneği.

Birinci Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru Rus ordusunun bölgeden çekilmesinin ardından Sinkoti bağımsız Gürcistan sınırları içinde yer aldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgali sırasında Ankara Hükümeti tarafından fiilen yeniden Türkiye’ye katıldı. Sovyet yönetimiyle 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Sinkoti’nin de içinde yer aldığı Artvin ve Ardahan bölgeleri Türkiye’ye bırakıldı.[7]

1922 tarihli nüfus cetveline göre Şavşat kazası merkez nahiyesine bağlı olan köyün nüfusu 62 hanede yaşayan 346 kişiden oluşuyordu.[8] Sinkoti’nin adı 1925’te Küplüce olarak değiştirildi. Ertesi yılki nüfus tahririne göre Sinkoti’de 63 hanede 366 kişi yaşıyordu.[9]

Sinkoti Kilisesi kalıntıları. Fotoğraf: Dzeglebi.ge

TARİHSEL YAPILAR
 Sinkoti köyünde bir kilise ile iki kalenin varlığı bilinmektedir. 9. yüzyılda inşa edilmiş olan Sinkoti Kilisesi, kapalı haç planlı ve kubbeli bir köy kilisesidir. Gürcü kilisesinin en önemli azizlerinden olan Aziz Giorgi’ye adanmış olan kilise Sinkoti’nin doğusunda yer alır. Yapının önemli bir kasımı günümüze ulaşmıştır. Sinkoti’de bulunan iki kaleden biri, köyün merkezinin 500 metre kuzeyinde, kayalık bir tepede yer alır. Bu kaleden geriye kulesinin kalıntıları kalmıştır. İkinci kale ise, köyün kuzeydoğusunda yer alır ve zaman içinde tamamen yıkılmıştır.[10]

Kaynakça:
1. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 1927, s. 160.
2. ^ “Şavşat-İmerhev kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
3. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 163, 311.
4. ^ “Şavşat-İmerhev kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
5. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce), 2019, Tiflis, s. 45.
6. ^ Niko Marr, Şavşeti ve Klarceti Gezi Günlükleri, Batum, 2015 (Birinci basım: 1911, Petersburg, Rusça), s. 29, 35.
7. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41.
8. ^ Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, 2013, s. 237.
9. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 2010 (Birinci basım 1927), s. 188.
10. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 163, 311, 312.

Not: Bu yazı ႧႤႧႰႨ ႾႠႰႨ tarafından Vikipedi için kaleme alınmıştır.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close