Vanta

VANTA (Gürcüce: ვანთა; okunuşu: “vanta”), tarihsel Şavşeti bölgesindeki yerleşim yerlerinden biridir. Bugün Artvin ilinin Şavşat ilçesinde yer alır. Adı 1925’te Elmalı olarak değiştirilmiştir.  

 Vanta, Şavşat’ın 4 km batısında yer alır. Şavşat kasabası dışında çevresinde Zendaba (Arpalı), Cvareti (Köprüyaka) ve Morğeli (Kurudere) köyleri bulunmaktadır. 

KÖYÜN ADI
Vanta, köyün bilinen en eski adıdır.  Bu ad Türkçeye aynı biçimde, Vanta (وانطە)  olarak girmiştir (1:160). Rus idaresi de köyün adını Gürcücesine uygun biçimde Vanta (Ванта) biçiminde kaydetmiştir (2). 

 Vanta, Gürcüce “vani” (ვან-ი) kelimesine aidiyet bildiren -ta (-თა) soneki getirilerek türetilmiş bir yer adıdır. Vani ise, “ev”, “yapı”, “barınak” gibi anlamlara gelir.  Manastır anlamına gelen “savane”  (სავანე) de bu kelinden türemiştir. Eskiden var olan dinsel yapılardan dolayı, bu yapılara ait yer anlamında bu yerleşim yerine Vanta adı verilmiş olabilir. Bir başka yaklaşımla  “meskun yer”, “evlerin olduğu yer” anlamında buraya Vanta denmiş olma olasılığı da vardır. 

Bugünkü Gürcistan’da da Vanta ve Vani adını taşıyan yerleşim yerleri vardır.

Vanta’nın konumu.

DEMOGRAFİ
 Vanta köyünde kadın ve erkek nüfusunun birlikte tespiti ilk kez Rus idaresince yapılmıştır. 1886’da yapılan bu tespite göre köyün nüfusu 75 kişiden oluşuyordu. Nüfusun tamamı Türk olarak kaydedilmiştir (2). Gürcüce bir ad taşıyan köyde hiç Gürcü kalmamış olduğu bu tespitten de anlaşılmaktadır. Bu durum, Osmanlı döneminde köyün demografik yapısının değiştirilmiş olduğunu göstermektedir. Nitekim sözlü geleneğe göre Şavşat’taki Gürcü nüfusu büyük oranda göç ettirilmiştir (3:24).   

Köyün yeniden Türkiye sınırları içinde kalmasından bir yıl sonra, 1922’de yapılan nüfus tespitine göre, 16 hanede 87 kişi yaşıyordu. Bu sayımda da nüfusun tamamı Türk olarak kaydedilmiştir (4). Hane başına ortalama yaklaşık 5,4 kişi düşmesi, köydeki aile yapısının kalabalık olmadığını göstermektedir. Adının 1925’te Elmalı olarak değiştirilmesinden bir yıl sonra ise, köyün hane sayısı değişmemiş, ama nüfusu 93 kişiye  çıkmıştı (5:188).  

Vanta (Elmalı) köyü.

TARİHÇE
Tarihsel Tao-Klarceti bölgesinin yerleşim yerlerinden biri olan Vanta’nın Gürcüce ada sahip olması, köyün Osmanlı döneminden önce de bir yerleşim olduğunu göstermektedir. Köy,  16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı Devleti’nin eline geçmeden, Tao-Klarceti prensliği, birleşik Gürcü Krallığı ve Samtshe Prensliği sınırları içinde yer alıyordu. 

Vanta, üç yüzyılı aşın bir süre Osmanlı yönetimi altında kaldıktan sonra, 93 Harbi’nde (1877-1878) Rusların eline geçti. Çarlık idaresinde, Batum oblastı içinde, Artvin sancağının (okrug) Şavşet-İmerhevi kazasına (uçastok) bağlı bir köydü ve Satlel-Rabat nahiyesinde yer alıyordu (2).  

Vanta, Birinci Dünya Savaşı sonlarında Rus ordusunun bölgeden çekilmesinden sonra bir süre bağımsız Gürcistan’ın sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgal etmesinin  ardından, 1921’de Anakara Hükümeti ile Sovyet Rusya arasında imzalanan Moskova Antlaşması’yla Türkiye’ye bırakıldı (6:II,41).

Vanta, 1922’de “Vanta” adıyla, 1926 ve 1928 yıllarında “Elmalı” adıyla Şavşat kazasının merkez nahiyesine bağlıydı (4; 5:188; 7:80). 

Gurnateli’ye doğru giderken, Vanta köyünde, dağdaki derenin, Satlel-Rabat’ın üzerindeki yeni ahşap köprüden geçtik. Aynı dere üzerinde, biraz aşağında eski taş köprünün kemeri kalmış. Bu kemer, bu yörede eski taş köprülerin tipik bir örneği, ama örgü taşları görünüyor, dış kaplaması yok. Gurnateli Kilisesi’nin yıkıntılarına ulaştığımızda saat beşi yirmi geçiyordu.”
Kaynak: Niko Mari, Şavşeti ve Klarceti Gezi Günlükleri, Batum, 2015 (Birinci basım: 1911, Petersburg, Rusça), s. 146.

KAYNAKÇA:
1. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye (Osmanlıca), 1927 (Latin harfli baskı, 2010).
2. ^ “Şavşet-İmerhevi kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
 3. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcülerin Osmanlı Ülkesine Büyük Göçü, Tiflis, 1912.
4. ^ Nurşen Gök, “Artvin Livası’nın Anavatan’a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
5. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, İstanbul, 2010 (Birinci basım 1927).
6. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2 cilt.
7. ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com ile oluşturun
Başla
<span>%d</span> blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close