Lomiketi

LOMİKETİ (Gürcüce: ლომიკეთი; okunuşu: “lomik’eti”),  tarihsel Klarceti bölgesindeki yerleşim yerlerinden biridir. Bugün Artvin ilinin Murgul ilçesinde yer alır. Adı 1925 yılında Arslanlı olarak değiştirilmiştir. Lomiketi, bugünkü Başköy’ün mahallelerinden biridir. 

KÖYÜN ADI
Lomikedi (ლომიქედი) adından değişime uğramış olan Lomiketi, bu yerleşmenin bilinen en eski adıdır. Bu ad Türkçeye Lomiket ya da Lomiget (لومكت) olarak girmiştir. Bununla birlikte 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde sehven Domiket (دومكت) biçiminde yazılmıştır (1:VIII.354). 93 Harbi’nde (1877-1878) Klarceti bölgesini ele geçiren Ruslar Lomiketi’yi Başköy’e bağlı bir mahalle olarak kaydetmiştir (2:24). Muvahhid Zeki 1927 yılında köyün adını Lomiket (لومیكەت) biçiminde yazılmıştır (3:120).

Lomiketi, Gürcüce Lomikedi adından değişime uğramıştır ve “Aslantepe” anlamına gelir. Bu anlamı bilindiği için köyün adı 1925 yılında Arslanlı olarak değiştirilmiştir (3:120; 4:79). 

Adı 1925’te Arslanlı olarak değiştirilmiş olan Lomiketi köyü. Fotoğrafın kaynağı.

DEMOGRAFİ
Lomiketi’nin görece erken döneme ait nüfusu 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesi üzerinden verilebilir. Bu tarihte köyde 11 hanede 35 kişi kaydedilmiştir. Salnamede belirtilmemiş olmasına rağmen, bu dönemde Osmanlı idaresinin sadece erkek nüfusu kaydettiği bilinmektedir. Bundan dolayı köyün toplam nüfusunu bulmak için erkek nüfusu kadar kadın nüfusu eklemek gerekir. Bunun sonucunda köyde 70 kişinin yaşadığı ortaya çıkar (1:VIII.355).

Rus idaresi sırasında Lomiketi ayrı bir köy değil, Başköy’ün bir mahallesi olarak kaydedilmiştir. 1886 yılındaki nüfusu sayımında, Çilavri (Çilauri), Lomiketi ve Poroseti köylerini de kapsayan Başköy’ün nüfusu 24 hanede yaşayan 140 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun tamamı Gürcü olarak kaydedilmiştir. Başköy’le birlikte aslında dört köyü kapsayan bu yerleşmenin nüfusuna bakınca, Lomiketi’nin en fazla 6 haneden oluştuğu söylenebilir (6). Bu da Rus idaresinde köyün nüfusunun yarısının Osmanlı ülkesine göç ettiğini göstermektedir. Nitekim Gölcük’ün Ayvazpınarı köyünde yaşayan Gürcülerin bir kısmı Lomiketi’den göç etmiştir (6:265).

Lomiketi, Türkiye’ye bırakıldıktan bir yıl sonra, 1922’de ayrı bir köy olarak kaydedilmiştir. Bu tarihte köyde 8 hanede 35 kişi yaşıyordu. Bu nüfus tespitinde de köyün tamamı Gürcü olarak kaydedilmiştir (7). Dört yıl sonra köydeki hane sayısı 10’a, nüfus da 39’a yükselmiştir (8:144). 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Arslanlı (آرسلانلی) olarak geçen Lomiketi, 1935 tarihli genel nüfus sayımında köy olarak yer almamıştır (4:79; 9).

Bugün Arslanlı Camisi denilen Lomiketi Camisi. Fotoğrafın kaynağı.

TARİHÇE
Lomiketi’nin tarihine ilişkin belli başlı kaynaklarda bilgi yoktur. Köyün tarihine ışık tutacak Osmanlı dönemi öncesine ait tarihsel bir kalıntı da tespit edilmemiştir. Bununla birlikte, Murgul vadisinin köylerinin bilinen tarihi üzerinden Lomiketi’nin erken orta çağda Gürcü Krallığı, geç orta çağda birleşik Gürcü Krallığı ve Gürcü prensliği Samtshe-Saatabago  (1268-1625) sınırları içinde kaldığı söylenebilir. Köyü Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcü yönetiminden ele geçirdi. Lomiketi, 19. yüzyılın ikinci yarısında Trabzon vilayeti sınırları içinde Lazistan sancağına bağlı Livana kazasının bir köyüydü. Başlıca geçim kaynağı tarım olan köyde, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre 20 öküz, 40 inek, 2 katır, 4 keçi ve 30 koyun besleniyordu (1:VIII.355).

Murgul vadisindeki tarihi yollardan biri Lomiketi’den geçerek Arkabi’ye (Arhavi) ulaşıyordu. Bu yol Murgul’dan Başköy’e doğru çıkıyor, Kura ve Çilauri’den geçerek Lomiketi’ye varıyordu. Başköy’den sonra ise, Poroseti’den geçip Parehi Geçidi’ne ulaşıyordu. Bu geçitten aşağıya doğru Arkabi vadisini izleyerek Potocur, Üçırmak, Sidere ve Kavak köylerinden geçip Arhavi’de son buluyordu (6:78).

Uzun süre Osmanlı idaresinde kalan Lomigeti, 93 Harbi’nde (1877-1878) Rusların eline geçti. Rus idaresinde Artvin sancağının (okrug) Artvin kazasına (uçastok) bağlı Başköy’ün bir mahallesiydi (5). Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra bir süre bağımsız Gürcistan’ın sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgali sürerken, Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Türkiye’ye bırakıldı (10:II.41).

Lomiketi, Türkiye’ye bırakılmasından bir yıl sonraki 1922 yılında Borçka kazasının Murgul nahiyesine bağlıydı (9). Artvin vilayetine bağlı Murgul nahiyesinin bir köyüyken adı 1925’te Arslanlı olarak değiştirildi (8:144). 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Arslanlı adıyla ayrı bir köy olarak geçer (4:79). 1935 genel nüfus sayımından ayrı bir köy olarak geçmemesi, bu tarihten önce Başköy’e bağlı mahalleye dönüştürülmüş olduğunu göstermektedir (9). Lomiketi adı “Lomiket” ya da “Lomiget” biçiminde halk arasında günümüzde de kullanılmaktadır.

Bugün Arslanlı Camii denilen Lomiketi Camisi’n kapısın üstündeki Latin harfli yazı. Fotoğrafın kaynağı.

TARİHSEL YAPILAR
Lomiketi’deki tek tarihsel yapı eski bir camidir. Bugün Arslanlı Camii olarak bilinen Lomiketi Camisi’nin yapılış tarihi bilinmemektedir. İnşa edildiği tarihte camiye konmuş bir kitabe de mevcut değildir. Bununla birlikte, kapısının üst kısmına “Muhitin İslam Alimin İlk Rehberi Molla Hamit Cana Hoca Camisi. Yapılış Tarihi 1520” biçimindeki yazı yer alır. Latin harfli bu yazının sonradan yazıldığı anlaşılmaktadır. Bundan dolayı caminin 1520 yılında yapıldığı da kuşkuludur. Bu küçük taş yapının içinin ve dışının sıvanarak badanalanmış olması, başka bir yapının camiye dönüştürülmüş ya da başka bir yapının malzemesiyle inşa edilmiş olma ihtimalini akla getirmektedir. Camiye kuzey cephesindeki basık ve kemerli bir kapıdan girilir. Mimari özelliği olmayan Lomiketi Camisi, kısmen onarılmıştır ve günümüzde de kullanılmaktadır (11).

KAYNAKÇA:
1. ^ Trabzon Vilayeti Salnamesi: 1869−1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt.
2. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Türkçe-İngilizce), Tiflis, 2019.
3. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye (Osmanlıca), 1927.
4. . ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928.
5. ^ “Artvin kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
6. ^ Klarceti (Gürcüce), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Şota Mamuladze, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Cemal Karalidze, Batum, 2016.
7. ^ Nurşen, Gök, Artvin Livası’nın Anavatan’a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
8. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, İstanbul, 2010 (Birinci basım 1927).
9. ^ 1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937.
10. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2 cilt.
11. ^ “Arslanlı Camii – Artvin” – Türkiye Kültür Portalı.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com ile oluşturun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close