Araveti

ARAVETİ (Gürcüce: არავეთი; translit.:  “araveti”), tarihsel Klarceti bölgesindeki yerleşim yerlerinden biridir. Bugün Artvin iline bağlı Ardanuç ilçesinde yer alır ve adı Torbalı olarak değiştirilmiştir. Tao-Klarceti bölgesinde Araveti adını taşıyan başka yerler de vardır.

KÖYÜN ADI
Bugün Torbalı adını taşıyan köyün bilinen en eski adı Araveti’dir (არავეთი). Gürcücede “aravi” (არავი) güneyden esen ılık rüzgârı ifade eder ve Araveti bu rüzgârı alan yer anlamına gelebilir. Araveti adı Türkçeye Aravet olarak yerleşmiştir.[1] Nitekim Muvahhid Zeki 1927’de yayımlanan Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye adlı kitabında köyün eski adını Aravet (آراوهت) olarak verir.[2] Öte yandan 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’ndan sonra bölgeyi ele geçiren Rusların resmi kayıtlarında da Araveti köyünün adı Aravet (Аравет) olarak yazılmıştır.[3] Araveti’nin adı 1925’te Torbalı olarak değiştirildiği halde, 1933 yılında Dahiliye Vekaleti’nin yayımladığı Köylerimiz adlı kitapta köyün adı Aravet olarak verilmiştir.[4]

Bugün Borçka ilçesinde yer alan Arkaköy’ün eski adı da Araveti’dir (Arhaveti). Ayrıca Yusufeli ilçesine bağlı Erenköy’de bir mezra ile dağlık bir alanın, Artvin ilinin merkez ilçesine bağlı Ballıüzüm köyünde bir mevkinin adı da Araveti’dir.

Eski adı Araveti olan Torbalı köyünün uydu fotoğrafı.

TARİHÇE
Tarhsel Klarceti bölgesinde yer alan Araveti’nin eski tarihi hakkında kesin bilgiler bulunmamaktadır. Ancak adının Gürcüce olmasından dolayı köyün tarihinin Osmanlıların bölgeyi ele geçirdiği 16. yüzyıl öncesine uzandığı söylenebilir. Araveti, Gürcü Krallığı sınırları içindeyken, 1080’de Tao-Klarceti’nin diğer yerleşmeleri gibi Büyük Selçuklular tarafından istila edilmiş olabilir. Daha sonra Gürcü atabeglerin idare ettiği Samtshe-Saatabago devleti sınırları içinde kalan Araveti’nin de içinde yer aldığı bölge 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlıların eline geçti ve Samtshe-Saatabago toprakları Çıldır Eyaleti adı altında yeni bir idari sisteme dönüştürüldü.

Uzun süre Osmanlı yönetimi altında kalan Araveti, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Rusya İmparatorluğu’nun eline geçti. 1886 tarihli Rus kayıtlarına göre Araveti’de 111 kişi yaşıyordu ve nüfusun tamamı Gürcülerden oluşuyordu. Bu tarihte Araveti Artvin sancağına (okrug) bağlı Ardanuç kazasında (uçastok) yer alıyordu.[5] 1908 yılında, aynı idari konuma sahip olan Araveti’nin nüfusu azalmış, 88 kişiye düşmüştü.[6]

Birinci Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru Rus ordusunun bölgeden çekilmesinden sonra Araveti, 1918-21 arasında bağımsız Gürcistan’ın sınırları içinde yer aldı. 1921’de, Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgali sırasında, Araveti’nin de içinde yer aldığı bölgeyi Türkiye fiilen ele geçirdi. 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Araveti’nin de bağlı olduğu Artvin ve Ardahan Türkiye’ye bırakıldı.[7]

1922 tarihli nüfus cetveline göre Araveti’de 3 hanede 10 kişi yaşıyordu.[8] Nüfusun bu kadar azalması 93 Harbi’nden sonraki dönemlerde devam eden göçle açıklanabilir. 1926 yılındaki nüfus tahririne göre ise köyde ikamet edenlerin sayısı artmış ve köyün nüfusu 52 kişiye ulaşmıştı.[9]

Kaynakça:
1. ^ Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, 2013, s. 57.
2. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 1927, s. 116.
3. ^  “Ardanuç kazası (1886 Yılı)” (Rusça). Erişim tarihi: 11 Ocak 2020.
4. ^ Köylerimiz, (Yayımlayan) Dahiliye Vekaleti, 1933, İstanbul, s. 47.
5. ^  “Ardanuç kazası (1886 Yılı)” (Rusça). Erişim tarihi: 11 Ocak 2020.
6. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce), 2019, Tiflis, s. 31.
7. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41.
8. ^ Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, 2013, s. 57.
9. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 2010 (Birinci baskı 1927), s. 142.

Not: Bu yazı ႧႤႧႰႨ ႾႠႰႨ tarafından Vikipedi için yazılmıştır.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close