Zendaba

ZENDABA (Gürcüce: ზენდაბა; okunuşu: “zendaba”), tarihsel Şavşeti bölgesindeki yerleşim yerlerinden biridir. Bugün Artvin ilinin Şavşat ilçesinde yer alır. Adı 1925’te Arpalı olarak değiştirilmiştir.

Şavşat’ın 9 km güneybatısında bulunan Zendaba, Soporo (Düzenli), Kvatetrisi (Kireçli), Morohozi (Yamaçlı), Çiftlik, Gurnateli (Susuz) ve Vanta (Elmalı) gibi köylerle çevrelenmiştir.

KÖYÜN ADI
Köyün bilinen en eski adı Zendaba’dır.  Türkçeye Zendaba (زندەبا) olarak girmiştir (1:159). Rus idaresi de köyün adını aynı biçimde Zendaba (Зендаба) biçiminde kaydetmiştir (2). Bazı kaynaklarda Zendeba, Zendebi gibi farklı yazım biçimlerine de rastlanır. 

Zendaba adı Gürcüce iki kelimeden (ზენა/zena: yukarı; დაბა/daba: köy) oluşan bir tamlamadır. Zenadaba (ზენადაბა) adı zamanla Zendaba’ya dönüşmüştür. Bu yer adı “Yukarı köy” anlamına gelir. 

Zendaba’nın konumu.

DEMOGRAFİ
 Zendaba’da kadın ve erkek nüfusunun birlikte tespit edildiği ilk sayım, Rus idaresince 1886 yılında yapılmıştır. Bu tespite göre köyün nüfusu 183 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun % 97,3’ü (178 kişi) Türk, % 2,7’si (5 kişi) Gürcü olarak kaydedilmiştir (2). Gürcüce bir ad taşıyan köyde Gürcü nüfusunun neredeyse ortadan kalkmış olması, Gürcülerin asimile edilmesi ya da Osmanlı döneminde köyün demografik yapısının değiştirilmesiyle açıklanabilir. Nitekim Şavşat’ta yaşayan Gürcülerin uzun zaman dilimi içinde göç ettirilmiş olduğuna dair sözlü anlatım geleneği vardır (3:24).   

Köyün yeniden Türkiye sınırları içinde kalmasından bir yıl sonra, 1922’deki nüfus tespitine göre Zendaba’da 48 hanede 330 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamı Türk olarak kaydedilmişti (4). Hane başına ortalama yaklaşık 6,8 kişi düşmesi, ailelerin görece kalabalık bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. 1926’da ise köyün hane sayısı aynı kalmış, nüfusu 353 kişiye çıkmıştı (5:188).

Zendaba (Arpalı) köyü.

TARİHÇE
 Tao-Klarceti’nin yerleşim yerlerinden biri olan Zendaba, 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı Devleti’nin eline geçti. Bu dönemden önce Tao-Klarceti Prensliği, birleşik Gürcü Krallığı ve Samtshe Prensliği içinde kalıyordu. Uzun bir süre Osmanlı yönetimi altında kalan köyü 93 Harbi’nde (1877-1878) Ruslar ele geçirdi. Çarlık idaresinde Zendaba, Batum oblastı içinde, Artvin sancağının (okrug) Şavşet-İmerhevi kazasına (uçastok) bağlı bir köydü. Bu kazaya bağlı Anklia nahiyesi içinde yer alıyordu (2). Zendaba, Şavşat’ta Gürcü dilinin unutulduğu köylerden biriydi (6:28).

Zendaba, Birinci Dünya Savaşı sonlarında Rus ordusunun bölgeden çekilmesinin ardından bir süre bağımsız Gürcistan’ın sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgal etmesinin  ardından, 1921’de Anakara Hükümeti ile Sovyet Rusya arasında imzalanan Moskova Antlaşması’yla Türkiye’ye bırakıldı (7:II,41).

Zendaba, aynı adla 1922 yılı ve Arpalı adıyla 1926 ve 1928 tarihli kayıtlara göre Şavşat kazasının merkez nahiyesine bağlıydı (4;5:188;8:80). 

KAYNAKÇA:
1. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye (Osmanlıca), 1927 (Latin harfli baskı, 2010).
2. ^ “Şavşet-İmerhevi kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
3. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcülerin Osmanlı Ülkesine Büyük Göçü, Tiflis, 1912.
4. ^ Nurşen Gök, “Artvin Livası’nın Anavatan’a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
5. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, İstanbul, 2010 (Birinci basım 1927).
6. ^  Niko Mari, Şavşeti ve Klarceti Gezi Günlükleri, Batum, 2015 (Birinci basım: 1911, Petersburg, Rusça).
7. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2 cilt.
8. ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close