Goglieti

GOGLİETİ (Gürcüce: გოგლიეთი, okunuşu: “goglieti”), tarihsel Klarceti bölgesindeki yerleşim yerlerinden biridir. Bugün Artvin ilinin Murgul ilçesinde yer alır. Adı 1925’te Göklü olarak değiştirilmiştir. 

Goglieti, Murgul vadisinin orta kesiminde, bugünkü Murgul kasabasının yaklaşık 9 km kuzeybatısında yer alır. Goglieti, Çhaleti gibi bugünkü Başköy’ü oluşturan yerleşmelerden biridir.

KÖYÜN ADI
Goglieti, bu yerleşim yerinin bilinen en eski adıdır. Bu ad Türkçeye Goklit (كوكلیت) olarak girmiştir (1:120). 93 Harbi’nde bölgeyi ele geçiren Ruslar, 1886 nüfus sayımında köyün adını Gürcücesine uygun biçimde Gogliet (Гоглиет) olarak kaydetmiştir (2). Bu tarihten birkaç yıl sonra Klarceti bölgesini gezen Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze ise, 1892’de köyün adını Goglieti değil Gogileti (გოგილეთი) biçiminde yazmıştır (3:207; 4:134).

Goglieti’nin Gürcüce yer bildirme ekiyle (−ეთი / −eti) bitmesi, köyün adının olduğunu göstermektedir. Tao-Klarceti bölgesinde bazı yer adlarının özel adlardan türediği bilinmektedir. Goglieti de özel addan türemiş bir yer addır ve Goglidzelerin (გოგლიძე) yaşadığı yer demektir (5: 24). Öte yandan Goglieti, bir özel ad olan Gogla’dan türemiş de olabilir. Bu durumda Goglieti, “Gogla’nın yurdu” anlamına gelir. 

Goglieti’nin coğrafi konumu.

DEMOGRAFİ
Ruslar 93 Harbi’nde (1877-1878) Klarceti bölgesini ele geçirdikten sonra, bu bölgede ilk kez kadın ve erkek nüfusunu birlikte tespit etmiştir. 1886 yılındaki bu tespite göre Goglieti’de 28 hanede 103 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamı Gürcülerden oluşuyordu. 1907 yılına gelindiğinde ise, köyün nüfusu 86 kişiye düşmüştü (2; 5:24,34). Bu durum 1886 yılından sonra Rus idaresi altındaki köyden Osmanlı ülkesine göç edildiğini göstermektedir. Nitekim Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze’nin 1892’de verdiği bilgiye göre, o tarihten önce köyden 25 hane göç etmiş bulunuyordu (4:134). 

Goglieti’nin Türkiye sınırları içinde kalmasından bir yıl sonra, 1922’de yapılan nüfus tespitinde köyün nüfusu 4 hanede yaşayan 11 kişiden oluşuyordu. Bu tespitte de köyün nüfusu Gürcü olarak kaydedilmiştir (6). 1926’da hane sayısı 7’ye, nüfusu da 28 kişiye çıkmıştır (7:144). Rus idaresi sırasında köyden göçün devam etmiş, köy nerdeyse boşalmış olduğu anlaşılmaktadır. Nüfus kaybından dolayı bir süre sonra Goglieti köy statüsünden çıkarılmıştır.

Bugün Başköy’ün bir mahallesi olan Goglieti köyü.

TARİHÇE
Köyün Gürcüce bir ad taşıması, Osmanlı döneminden önce de bir yerleşme olduğunu göstermektedir. 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlıların Gürcü yönetiminden ele geçirdiği Goglieti, Murgul vadisinin önemli köylerinden biriydi. 93 Harbi’yle (1877-1878) başlayan Rus idaresi sırasında Artvin sancağının (okrug) Artvin kazasında (uçastok) yer alıyordu.  Bu kazaya bağlı ve Murgul vadisinin 13 köyünü kapsayan Çhaleti nahiyesine bağlıydı (2). 

Goglieti, Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra bir süre bağımsız Gürcistan’ın sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgal etmesinin hemen ardından Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Türkiye’ye bırakıldı (8:II.41). 

Goglieti’nin adı 1925’te Göklü olarak değiştirildi. 1920’lerdeki kayıtlarda Artvin vilayetinin merkez kazasına bağlı Murgul nahiyesinin bir köyü olan Goglieti, 1935 genel nüfus sayımından önce Başköy’e bağlı mahalleye dönüştürülmüş olmalı ki, söz konusu nüfusu sayımında adı geçmemektedir (9).

Goglieti adı “Gogliyet” biçiminde günümüzde de halk arasında kullanılmaktadır.

KAYNAKÇA:
1. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye (Osmanlıca), 1927 (Latin harfli baskı, 2010).
2. ^ “Artvin kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
3. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcüler ve Gürcistan’daki Köyleri (Gürcüce), Tiflis, 1913.
4. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcülerin Osmanlı Ülkesine Büyük Göçü (Gürcüce), Tiflis, 1912.
5. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürüce-Türkçe-İngilizce), Tiflis, 2019.
6. ^ Nurşen Gök, “Artvin Livası’nın Anavatan’a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
7. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, İstanbul, 2010 (Birinci basım 1927).
8. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2 cilt.
9. ^ 1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close