Oğdari

OĞDARİ (Gürcüce: ოღდარი; okunuşu: “oğdari”), tarihsel Tao bölgesindeki yerleşim yerlerinden biridir. Günümüzde Artvin ilinin Yusufeli ilçesinin bir köyüdür. Köyün adı 1959 yılında Günyayla olarak değiştirilmiştir.

Oğdari, Yusufeli kasabasının kuzeydoğusunda yer alır. Bu kasabaya 45 km uzaklıktadır. Çevresinde Hersi (Kirazalan) ve Aşağı Hersi (Erenköy) adlı köyler bulunmaktadır.

KÖYÜN ADI
Köyün bilinen en eski adı, Oğdari veya Oğdar’dır. Bu yer adı Türkçeye Oğdar (اوغدار) olarak girmiştir (1:I.345; 2:83). Köyün adı Gürcüce kaynaklarda Oğdari (ოღდარი) ve Okdari (ოკდარი) olarak geçer (3:490; 4:58).

Oğdari’nin anlamına ilişkin belli başlı kaynaklarda bilgi yoktur. Bununla birlikte, Osmanlıların köyü Gürcülerden ele geçirmiş olmasına dayanarak bu yer adının Türkçeye Gürcüceden girdiği söylenebilir. Köyde Aho, Cevağeti, Kirtieti, Lukuseti, Şkeri gibi mahalle ve mevki adları, köyün Gürcü geçmişine işaret etmektedir. Köyde Tahnagara adlı bir mahalle bulunmaktadır. Bu mahallenin “Berta İncilleri”nden birindeki notta geçen Tanigira (ტანიგირა) olması ihtimali vardır (4:59).

Eski adı Oğdari olan Günyayla köyü. Fotoğraf: Recep Yer. Kaynak: Taner Artvinli, Yusufeli Külliyâtı, İstanbul, 2013.

DEMOGRAFİ
Oğdari’in en erken döneme ait nüfusu 1551 tarihli Defter-i Mufassal-i Liva-i Ardanuç adlı Osmanlı tahrir defteri üzerinden verilebilir. Bu tarihte köyün nüfusu 36 haneden oluşuyordu. Her hanede ortalama 5 kişinin bulunduğu kabul edilirse, köyde 165 kişinin yaşadığı sonucuna varılabilir. 1555’te ise, köyün nüfusu 40 haneden (yaklaşık 200 kişi) ibaretti. Osmanlı idaresinin vergi tahsil etme ve askere alma amacıyla 1835 yılında gerçekleştirdiği tespitte Oğdari’de 65 hane ve 157 erkek kaydedilmiştir. Erkek nüfusu kadar kadın nüfusu eklenince, köyde 314 kişinin yaşadığı ortaya çıkar (1:I.345).

Yüzyıl sonra, 1935 genel nüfus sayımında köyün nüfusu 844 kişi olarak tespit edilmiştir (5:180). 1960 yılına gelindiğinde köyün nüfusu çok az artmış, 857 kişiye çıkmıştı (6:76). Günümüzde köyde yaklaşık 60 kişinin yaşadığı göz önüne alınırsa, Oğdari’nin son altmış yılda adeta boşaldığı söylenebilir.

Oğdari Kalesi’nden günümüze kalan duvar. Fotoğrafın kaynağı: 2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce), Tiflis, 2017.

TARİHÇE
Orta çağda Gürcistan’ın güneybatı topraklarını oluşturan bölgelerden biri olan Tao‘da yer alan Oğdari, birleşik Gürcistan Krallığı’nın ardından bu bölgeye hakim olan ve bir Gürcü devleti olan Samrshe-Saatabago’nun idaresi altındayken, 16. yüzyılın ortasında Osmanlıların eline geçti. 1551 tarihli Defter-i Mufassal-i Liva-i Ardanuç adlı Osmanlı mufassal defterinde Ardanuç livasının Cahis nahiyesine bağlı bir köy olarak kaydedilmiştir. 1555 tarihli Osmanlı tahrir defterine göre ise, Erzurum eyaletinin Tortum sancağının İşhan nahiyesine bağlıydı. Vergi tahsil etme ve askere alma amacıyla 1835 yılında yapılan Osmanlı nüfus tespitinde Oğdari, Çıldır Eyaleti’nin Tavusker sancağının bir köyüydü (1:I.346).

1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Oğdari, Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının Erkinis nahiyesine bağlıydı (2:83). 1935 genel nüfus sayımında Erzurum vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti (5:180). Oğdari veya Oğdar adı, “yabancı kökten geldiği” için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Günyayla olarak değiştirilmiştir (7:735). Bununla birlikte resmî kayıtlarda yeni adıyla birlikte köyün eski adı da “Günyayla (Oğdar)” biçiminde bir süre daha kullanılmıştır (8).

Oğdari Kalesi’nden günümüze kalan sarnıç. Fotoğrafın kaynağı: 2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce), Tiflis, 2017.

TARİHSEL YAPILAR
Oğdari’de varlığı bilinen tek tarihsel yapı, Oğdari Kalesi’dir. Kale, köyün Şikar (Şkeri) adlı mahallesinde, bir kayanın üzerinde inşa edilmiştir. Oğdari Kalesi’nden geriye 5 metre uzunluğunda bir duvar ile su sarnıcı kalmıştır. Kalenin diğer kısımları yıkılmıştır (4:58).

KAYNAKÇA:
1. ^ Taner Artvinli, Yusufeli Külliyâtı, İstanbul, 2013, 2 cilt.
2. ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928.
3. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, Tiflis, 2018.
4. ^ 2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce), Tiflis, 2017.
5. ^ 1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937.
6. ^ 1960 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1963.
7. ^ Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968
8. ^ 1980 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1981.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com ile oluşturun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close