Ube

UBE (Gürcüce: უბე; okunuşu: “ube”), tarihsel Şavşeti bölgesinin yerleşmelerinden biridir. Bugün Artvin iline bağlı Şavşat ilçesinde yer alır ve 1925’te adı Oba olarak değiştirilmiştir.  

İmerhevi vadisinin köylerinden biri olan Ube, Şavşat’ın 39 km kuzeybatısında yer alır. Çevresinde Daba (Demirci), Ziosi (Tepebaşı), Cvarishevi (Sebzeli) ve Surevani (Dutlu) köyleri yer alır. 

KÖYÜN ADI
Köyün bilinen en eski adı, Ube’dir. Bu ad Türkçeye Ube, Oba (اوبا) gibi farklı yazılışlarla girmiştir (1; 2:161). Rus idaresi ise, köyün adını 1886 yılında Gürcüceye uygun biçimde Ube (Убе) olarak kaydetmiştir (3).

Gürcücede ube (უბე) “koy”, “kuytu yer”, “koyun” anlamlarına gelir. Nitekim 1874 yılında Şavşeti bölgesini gezen Giorgi Kazbegi, Ube ve birkaç köyün bulunduğu vadiyi yolu olmayan, ulaşılması zor bir yer olarak tarif etmiştir (4:92). Köye Ube adının coğrafi konumundan dolayı verildiği anlaşılmaktadır. Ube adının 1925’te Oba olarak değiştirilmesi ise, iki adın ses çağrışımının benzerliğiyle ilişkili olabilir.

Günümüzde Gürcistan’da aynı kökten gelen Ubisi (უბისი) ve Ubisa (უბისა) adı taşıyan yerleşim yerleri vardır.

DEMOGRAFİ
Ube köyünde kadın ve erkek nüfusunun birlikte tespiti, ilk kez Rus idaresince gerçekleştirilmiştir. 1886’da yapılan bu tespite göre Ube’nin nüfusu 22 hanede yaşayan 157 kişiden oluşuyordu. Nüfusun tamamı Gürcü olarak kaydedilmişti (5; 5:13). Hane başına ortalama 7,1 kişi düşmesi ailelerin görece kalabalık olduğunu göstermektedir. Bu tarihten bir süre sonra yöreyi gezen Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze, 1893’te Ube’yi Gürcücenin konuşulduğu köyler arasında saymış, köyden 25 hanenin göç etmiş olduğunu belirtmiştir (6:295; 7:140). 1907’de Ube’nin nüfusu, tamamı Gürcülerden oluşan 216 kişi yaşıyordu (5:47).

Ube’nin Türkiye’ye bırakılmasından bir yıl sonda, 1922 yılında yapılan tespite göre 27 hanede 200 kişi yaşıyordu (1). 1886 ve 1907 yıllarına göre, nüfusla birlikte hane sayısı, hane başına düşen kişi sayısı da artmıştı. 1926 yılında ise, köyün nüfusu 235 kişiye yükselmiş, hane sayısı 26’ya düşmüştü (8:189).

Eski adı Ube olan Oba köyünün uzaktan görünüşü. Fotoğraf.

TARİHÇE
Ube’de 10. yüzyıla ait bir kilisenin varlığı, köyün eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir. Köy Gürcü yönetimi sınırları içindeyken, 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı Devleti’nin eline geçti ve Çıldır Eyaleti sınırları içinde yer aldı. Uzun süre Osmanlı egemenliğinde kalan Ube’yi, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Ruslar ele geçirdi. Rus idaresinde Ube, Batum oblastı içinde, Artvin sancağının (okrug) Şavşet-İmerhevi kazasına (uçastok) bağlıydı. 1886’da nüfus açısından bu kazaya bağlı Daba nahiyesinin en küçük köyüydü (3).

Ube, Birinci Dünya Savaşı sonlarında Rus ordusunun bölgeden çekilmesinden sonra bir süre bağımsız Gürcistan’ın sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgal etmesinin  ardından, 1921’de Anakara Hükümeti ile Sovyet Rusya arasında imzalanan Moskova Antlaşması’yla Türkiye’ye bırakıldı (9:II.,41).

Ube, 1922 yılında “Ube”, 1926 ve 1928 yıllarında “Oba” adıyla Şavşat kazasının İmerhevi nahiyesine bağlıydı (1; 8:189; 10:80).  Köyün adının 1925’te değişmesine rağmen, Ube adı halk arasında kullanılmaya devam etmektedir. Resmi kayıtlarda geç tarihe kadar yeni adıyla birlikte “Oba (Ube)” biçiminde eski adı da kullanılmıştır (11:75).

10. yüzyılda inşa edilmiş olan Ube Kilisesi’nin kalıntısı. Fotoğraf: Buba Kudava,  Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), 2018, Tiflis.

Ube’de 10. yüzyılda inşa edilmiş tek nefli köy kilisesinden geriye neredeyse hiçbir şey kalmamış, sadece kilisenin bir parçası olarak sunağın tonozu günümüze ulaşmıştır. Kilisenin kesme taşları yakınlardaki taş duvarda kullanılmıştır. Köyün güneybatısında Bazgireti Deresi’nin sağ kıyısında bir yamaçta inşa edilmiş olan köyün ikinci kilisesi de bugün yıkıntı halindedir (12:166, 170).

 KAYNAKÇA:
1. ^ Nurşen Gök, “Artvin Livası’nın Anavatan’a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
2. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, 1927.
3. ^ “Şavşet-İmerhevi kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
4. ^ Giorgi Kazbegi, Bir Rus Generalinin Günlükleri – Türkiye Gürcistanı’nda Üç Ay, 2019.
5. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Türkçe-İngilizce), Tiflis, 2019. 
6. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcüler ve Gürcistan’daki Köyleri (Gürcüce), Tiflis, 1913.
7. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcülerin Osmanlı Ülkesine Büyük Göçü (Gürcüce), Tiflis, 1912.
8. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, İstanbul, 2010 (Birinci basım 1927).
9. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2 cilt.
10. ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928.
11. ^ 23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1963.
12. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, Tiflis, 2018.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close