Tsihisdziri

TSİHİSDZİRİ (Gürcüce: ციხისძირი; translit.: “tsih’isdziri”), Tao-Klarceti‘nin bir parçası olan tarihsel Şavşeti bölgesindeki yerleşim yerlerinden biridir. Günümüzde Artvin ilinin Şavşat ilçesine yer alır ve adı Kayadibi köyünün olarak değiştirilmiştir.

KÖYÜN ADI
Köyün bilinen en eski adı Tsihisdziri’dir. Gürcüce bir yer adı olan Tsihisdziri (ციხისძირი; “tsih’isdziri”) “kale dibi” anlamına gelir. Köydeki üç kale de bu yer adının kaleyle ilişkili olduğunu göstermektedir.[1] Tao-Klarceti’de ve Gürcistan’da bu adı taşıyan başka yerler de vardır. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda bölgeyi ele geçiren Ruslar da köyün adını 1886’da Tsihis-dziri (Цихис-Дзири) olarak kaydetmişlerdir.[2]

Tshisdziri adı 1925’te Kayadibi olarak değiştirilmiştir. Adının değiştirilmesinden sonra 1927’de yayımlanan Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye adlı kitabında Muvahhid Zeki köyün eski adını Sihindir (سيخيندير) biçiminde yazmıştır.[3] Dahiliye Vekaleti’nin 1933’te yayımladığı Köylerimiz adlı kitapta köyün adı Kayadibi olarak geçer; bununla birlikte ayrıca eski adı parantez içinde Sihizir biçiminde verilmiştir.[4] Bu yazılış biçimleri köyün eski adı olan Tsihisdziri’nin Türkçeye farklı biçimlerde aktarıldığını göstermektedir. 

TARİHÇE
Tsihisdziri, tarihsel Şavşeti bölgesinin yerleşim yerlerinden biriydi. Şavşeti’nin de bir parçası olduğu Tao-Klarceti bölgesi Gürcü Krallığı yönetimindeyken, Kralı II. Giorgi’nin Kveli Kalesi Savaşı’nda yenilmesinin ardından 1080 yılında Büyük Selçuklular tarafından yağmaladı. 13. yüzyılın ikinci yarısında Gürcü atabeglerin yönettiği Samtshe-Saatabago sınırları içinde yer alan bölge 16. yüzyılda Osmanlıların eline geçti ve Tsihisdziri’nin bulunduğu yer Çıldır Eyaleti içinde yer aldı.

Uzun süre Osmanlı yönetimi altında kalan Tsihisdziri, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Osmanlılar yenilince Rusya İmparatorluğu sınırları içinde kaldı. Bu savaştan bir süre sonra Tsihisdziri’de 1886 tarihli Rus kayıtlarına göre 414 kişiden yaşıyordu. İki kişi Gürcü, kalanı ise Türk olarak kaydedilmiştir.[5] Köy Askiadze, Gurvadze, Manukidze, Sasunidze, Tetkilidze mahallerinden oluşuyordu. Tarihsel olarak bir Gürcü köyü olan Tsihisdziri, 1904 yılında Klarceti ve Şavşeti bölgelerini dolaşan Niko Mari’nin Klarceti ve Şavşeti Gezi Günlükleri adlı kitabında Şavşat bölgesinde Gürcücenin unutulduğu köyler arasında sayılmıştır. Tsihisdziri 1910 yılında Rus yönetimindeki Artvin sancağına (okrug) bağlı Şavşat-İmerhevi kazasında (uçastok) yer alıyordu.[6]

Birinci Tsihisdziri Kalesi yüksek tepenin sol tarafında, ikinci Tsihisdziri Kalesi yüksek tepenin sağ tarafında, üçüncü Tsihisdziri Kalesi sağdaki tepede yer almaktadır. Fotoğraf: Buba Kudava,  Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), 2018, Tiflis.

Birinci Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru Rus ordusunun bölgeden çekilmesinin ardından Tsihisdziri bağımsız Gürcistan sınırları içinde yer aldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgali sırasında Ankara Hükümeti kuvvetleri tarafından Artvin ile Ardahan bölgeleri ve geçici olarak da Batum fiilen Türkiye’ye katıldı. 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Tsihisdziri’nin de içinde yer aldığı Artvin ve Ardahan bölgeleri Türkiye’ye bırakıldı.[7]

Türkçe kayıtlarda farklı biçimlerde yazılan Tsihisdziri’nin adı 1925’te Kayadibi olarak değiştirildi. Ertesi yılki nüfus tahririne göre Şavşat kazasının Meria nahiyesine bağlı olan Tsihisdziri köyünde 104 hanede 628 kişi yaşıyordu.[8]

TARİHİ YAPILAR
Tsihisdziri’de tarihsel yapılar iki kilise ve üç kaleden oluşmaktadır. Köyün güneyinde yol kenarında yer alan köy kilisesi, tek nefli bir yapıdır. Bu kiliseden geriye sadece yıkıntılar kalmıştır. İkinci kilise de köyün güney kesiminde yer alıyordu. Bu kiliseden geriye bir şey kalmamıştır.[9]

Köye adını veren kalelerden biri, köyün kuzeyinde kayalık bir tepenin zirvesinde yer alır. 1.870 metre yükseklikteki tepede yer alan kaleden günümüze yıkıntılar ulaşmıştır. Köyün batı tarafında ikinci bir kale vardır. 1.570 metre yükseklikteki tepede yer alan bu kalenin duvarları iki metre yüksekliktedir. Geriye yıkıntıları kalan kalenin 11. yüzyılda inşa edilmiş olduğu sanılır. Köyün kuzeyinde yer alan üçüncü kale ise, 1.680 metre yükseklikte kayalık tepenin zirvelerinden birinin üzerinde inşa edilmiştir. Bu kale de büyük ölçüde yıkılmıştır.[10]

Kaynakça:
1. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 172-173, 315-316.
2. ^ “Şavşat-İmerhev kazası (1886 Yılı)” (Rusça)
3. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye (Osmanlıca), 1927, s. 160.
4. ^ Köylerimiz, (Yayımlayan) Dahiliye Vekaleti, 1933, İstanbul, s. 438.
5. ^ “Şavşat-İmerhev kazası (1886 Yılı)” (Rusça)
6. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce), 2019, Tiflis, s. 50.
7. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41.
8. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 2010 (Birinci basım 1927), s. 188.
9. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 172-173.
10. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 315-316. 

Not: Bu yazı ႧႤႧႰႨ ႾႠႰႨ tarafından Vikipedi için kaleme alınmıştır.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close