Çihori

ÇİHORİ (Gürcüce: ჩიხორი; translit.: “çih’ori”), tarihsel Şavşeti bölgesinin yerleşim yerlerinden biridir. Bugün Artvin ilinin Şavşat ilçesinde, Şavşat kasabasının kuzeybatısında yer alır. Şavşat kasabasına 20 km uzaklıktadır. Çihori aynı zamanda bu yöredeki bir derenin de adıydı. 

KÖYÜN ADI
Bugün Çukurköy adını taşıyan köyün bilinen en eski adı Çihori’dir. Gürcüce bir yer adı olan Çihori (ჩიხორი) Türkçeye Çihor, Çıkor gibi farklı biçimlerde yerleşmiştir. Nitekim Muvahhid Zeki, 1927’de yayımlanan Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye adlı Osmanlıca kitabında, o tarihte adı değişmiş olan köyün eski adını Çıkor (چیقور) biçiminde yazmıştır.[1] 93 Harbi’nde (1877-1878) bölgeyi ele geçiren Ruslar ise, 1886 nüfus sayımında köyün adını Gürcücesine yakın biçimde Çihor (Чихор) olarak kaydetmiştir.[2] 1904 yılında bölgeyi gezen Niko Mari de köyün adını Çihori (ჩიხორი) biçiminde yazmıştır.[3] 1922 tarihli nüfus cetvelinde ise köyün adı Çıhor olarak kaydedilmiştir.[4] Çihori köyündeki dere de aynı adla, Çihori olarak adlandırılıyordu.[5]

Gürcüce “çihori” (ჩიხორი), “aşağı bölge”, “aşağı bel” anlamına gelir. Köyün adının “Çukur” olarak değiştirilmesi kelimenin bu anlamıyla ilişkili olabilir. Gürcistan’ın İmereti bölgesinde bugün de Çihori adını taşıyan yerleşim yeri vardır.

Eski adı Çihori olan Çukur’un konumu.

DEMOGRAFİ
Tarihsel Şavşeti bölgesinde kadın ve erkeğin birlikte tespit edildiği ilk nüfusu sayımı Rus idaresi sırasında yapıldı. 1886 tarihli bu sayıma göre Çihori’de 47 hanede 454 kişi yaşıyordu ve nüfusun tamamı Gürcülerden oluşuyordu. Hane başına ortalama 9,6 kişi düşmesi, ailelerin oldukça kalabalık olduğunu göstermektedir. O tarihte Artvin kazasına (uçastok) bağlı Çihori nahiyesinde yer alan Çihori köyü, toplam nüfusu 1.298 kişiden ibaret olan bu nahiyenin Çihishevi’den sonraki en kalabalık köyüydü ve Çihori nahiyesinin nüfusunun %35’i barındırıyordu. Küçük Çihori köyünün varlığından dolayı 1907 yılında Büyük Çihori olarak kaydedilmiş olan köyün nüfusu bu tarihte 387 kişiye düşmüştü.[6,7] Köyün nüfusunun azalması, Rus idaresinde kalan yerlerden Osmanlı ülkesine yapılan göçle ilişkili olabilir.

Çihori’nin yeniden Türkiye sınırları içinde kalmasından sonra, 1922 yılında yapılan nüfus tespitine göre köyün nüfusu 100 hanede yaşayan 779 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte köyün nüfusu hayli artmış, hane başına düşen ortalama nüfus ise 1886 yılına göre azalmış ve 7,7 kişiye düşmüştür. Köyün adının Çukur (sonradan Çukurköy) olarak değiştirilmesinden sonra, 1926 nüfus tespitine göre ise, Çihori’nin nüfusu 829 kişiye ulaşmıştır. Ancak hane sayısının 73 olması dikkat çekicidir. Muhtemelen 1922 tarihindeki hane sayısı tespiti yanlış olup 1886 yılında 47 olan hane sayısının 73’e çıkması daha mantıklı görünmektedir. Bu durumda 1926 tarihinde hane başına düşen ortalama kişi sayısı 8,8’dir.[8,9] Daha sonraki yıllarda köyün nüfusu hızlı biçimde artmaya devam etmiş, 1935 yılında 975 kişiye, 1960 yılında 1.139 kişiye yükselmiştir.[10,11]

Son tespitlere göre Çukur köyünde 104’ü kadın ve 114’ü erkek olmak üzere 218 kişi yaşamaktadır.[12] Nüfusun bu denli azalması köyden kente göçün bir sonucu olabilir.

Eski adı Çihori olan Çukur’un uydu fotoğrafı.

TARİHÇE
Tarihsel Şavşeti bölgesinin köylerinden biri olan Çihori’de kilisenin varlığı, buranın Osmanlı egemenliğine girmeden önce de bir yerleşim olduğunu göstermektedir. Nitekim Kartlis Tshovreba adlı Gürcü tarihinde 1462 yılıl olayları anlatılırken Çihori’nin de adından söz edilmiştir.[13] Çihori, erken ortaçağda Gürcistan Krallığı’nın, geç ortaçağda Samtshe-Saatabago’nun (1268-1625) sınırları içinde yer alıyordu. 16. yüzyılın son çeyreğinde Osmanlılar Samtshe-Saatabago’nun büyük kısmını ele geçirdi ve bu toprakları Çıldır Eyaleti’ne dönüştürdü.

Yaklaşık üç yüzyıl Osmanlı egemenliğinde kalan Çihori’yi 93 Harbi’nde Ruslar ele geçirdi. Rus idaresinde Çihori, Batum oblastı içinde yer alan Artvin sancağının (okrug) Artvin kazasına (uçastok) bağlıydı ve bu kazaya bağlı Çihori nahiyesinin köylerinden biriydi. Bu nahiyenin sınırları içinde Çihori’nin dışında Dzios (Дзиос), Phikur (Пхикюр), Cepta (Цепта) ve Çihis-hevi (Чихис-Хеви) köyleri yer alıyordu. Bu tarihte Çihori, Agara, Patsa Çihori (Küçük Çihori), Adriatsminda (Andriatsminda), Brili, Gegadze, Dasamobi, Gigieti, Libnati (Libani), Niolidze (Nioliti), Davlati ve Petraketi mahallelerinden oluşuyordu. Köy 1910 yılında aynı idari konuma sahip sahipti.[14,15,16]

Rus idaresi sırasında, 1904 yılında bölgeyi dolaşan Niko Mari’nin notlarına göre, Çihori köyünden Çihori deresini izleyerek Mçedreuli köyüne ulaşılıyordu. Çihori deresini izleyen bu yol, derenin bir sağından bir solundan devam ediyordu. Bundan dolayı Çihori deresinin üzerine birkaç köprü vardı. Hayli dar olan yol güvenli de değildi. Özellikle yük hayvanlarının yürümesi zordu ve bazı yerlerde uçuruma yuvarlanma tehlikesi vardı. Çihori deresinin yukarısındaki Mçedreuli köyünün alt tarafında, derenin sağ kıyısında, temellerine kadar yıkılmış bir vardı. Çihori deresi Phikiuri (İmerhevi) deresine karışıyordu.[17]

Çihori, Birinci Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru Rus ordusunun bölgeden çekilmesinin ardından bağımsız Gürcistan sınırları içinde yer aldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgali sırasında Ankara Hükümeti kuvvetleri Artvin ve Ardahan bölgeleri ile geçici olarak da Batum’u fiilen sınırlarına kattı. 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Çihori’nin de içinde yer aldığı Artvin ve Ardahan bölgeleri Türkiye’ye bırakıldı.[18]

Çihori, 1922 tarihli nüfus cetveline göre Şavşat kazasına bağlı İmerhevi nahiyesinin bir köyüydü.[19] 1925 yılında adının Çukur olarak değiştirilmesinden sonra da aynı idari konuma sahipti. Daha sonra adı Çukurköy biçiminde yazılan köy bu tarihten itibaren Şavşat ilçesinde yer almaktadır.

TARİHSEL YAPILAR
Çukurköy’de varlığı bilinen tek tarihsel yapı Çihori Kilisesi’dir. Tamamen yıkılmış olan kilise, Didi Çihori de denilen Çihori köyünün Adriatsminda (Andriatsminda) mahallesinde bulunuyordu. Mahallenin Havari Andreas’ın (Andriatsminda) adını taşıyor olması, buradaki kilisenin Havari Andreas’a adanmış olmasıyla ilişkili olabilir. Havari Andreas’ın tarihsel Gürcistan’ın bu kısmına Hıristiyanlığı yayan kişi olarak da kabul edilmektedir.[20]

Kaynakça:
1. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 1927, s. 161.
2. ^ “Şavşat-İmerhev kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
3. ^ Niko Mari, Şavşeti ve Klarceti Gezi Günlükleri (Gürücce) Batum, 2015 (Birinci basım: 1911, Petersburg, Rusça), s. 223 ve diğer sayfalar.
4. ^ Nurşen Gök, “Artvin Livası’nın Anavatan’a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
5. ^ Niko Mari, Şavşeti ve Klarceti Gezi Günlükleri (Gürcüce), Batum, 2015 (Birinci basım: 1911, Petersburg, Rusça), s. 232.
6. ^ “Şavşat-İmerhev kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
7. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Türkçe-İngilizce), 2019, Tiflis, s. 16, 51.
8. ^ Nurşen Gök, “Artvin Livası’nın Anavatan’a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
9. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 2010 (Birinci basım 1927), s. 189.
10. ^ “1935 Genel Nüfus Sayımı: Köyler Nüfusu“. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2020.
11. ^ “1960 Genel Nüfus Sayımı“. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2020.
12. ^ “Artvin Şavşat Çukur Köyü Nüfusu“. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2020.
13. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Türkçe-İngilizce), 2019, Tiflis, s. 16.
14. ^ “Şavşat-İmerhev kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
15. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Türkçe-İngilizce), 2019, Tiflis, s. 15, 51.
16. ^ Niko Mari, Şavşeti ve Klarceti Gezi Günlükleri (Gürcüce), Batum, 2015 (Birinci basım: 1911, Petersburg, Rusça), s. 222-223.
17. ^ Niko Mari, Şavşeti ve Klarceti Gezi Günlükleri (Gürcüce), Batum, 2015 (Birinci basım: 1911, Petersburg, Rusça), s. 233-243.
18. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41.
19. ^ Nurşen Gök, “Artvin Livası’nın Anavatan’a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
20. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 172.

Not: Bu yazı ႧႤႧႰႨ ႾႠႰႨ tarafından Vikipedi için kaleme alınmıştır.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close