Kvintauri

KVİNTAURİ (Gürcüce: კვინტაური; okunuşu: “k’vint’auri”), tarihsel Klarceti bölgesindeki yerleşim yerlerinden biridir. Bugün Artvin ilinin Borçka ilçesinde yer alır. Adı 1925’te Çifteler olarak değiştirilmiştir. 

Kvintauri, Borçka’nın yaklaşık 20 km güneydoğusunda yer alır. Günümüzde Balcı köyünü oluşturan yerleşim yerlerinden biridir. Bazı kaynaklarda Alaca köyünün eski adı olarak da geçer.

KÖYÜN ADI
Köyün bilinen en eski adı, Kvintauri’dir (1:889). Gürcüce bir yer adı olan Kvintauri, değişime uğrayıp Kvintavli’ye (კვინტავლი) dönüşmüştür. Bu değişimin Türkçe yazılışının etkisiyle gerçekleşmiş olduğu söylenebilir. Nitekim Türkçe kaynaklarda köyün adı Kvintavul (قونطاوول) olarak geçer (2:118). 93 Harbi’nde (1877-1878) Klarceti bölgesini ele geçiren Ruslar ise, köyün adını Gürcüce yazılışına uygun biçimde Kvintauri (Квинтаури) olarak kaydetmiştir (3).

Kvintauri adı, “tekme” veya “çifte” anlamına gelen Gürcüce “kvinti” (კვინტი) kelimesinden türemiş olmalıdır. Kvintauri’nin muhtemelen bu anlamı bilindiği için köyün adı Çifteler olarak değiştirilmiştir.

Eski adı Kvintauri /Kvintavli olan Çifteler köyü (mahallesi). Fotoğraf: Murat Turan.

DEMOGRAFİ
Kvintauri’nin görece erken döneme ait nüfusu, 1886 yılında Rusların gerçekleştirdiği tespit üzerinden verilebilir. Bu tespite göre köyde 13 hanede 101 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamı Gürcü olarak kaydedilmiştir. Rus idaresinde Kvintauri aynı zamanda Gonio kazasına bağlı bir nahiyenin adıydı. Bagini, Deviskeli ve Kvintauri köylerini kapsayan Kvintauri nahiyesinin (сельское общество: kırsal topluluk) nüfusu, tamamı Gürcü olan 895 kişiden oluşuyordu (3; 4:53). 

Adının Çifteler olarak değiştirilmesinden bir yıl sonra, 1926’da Kvintauri’de 14 hanede 65 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun 31’i kadın, 34’ü erkekti (5:143). 1886 yılı nüfusuyla kıyaslandığında köyün nüfusunun neredeyse yarı yarıya azaldığı görülmektedir. Bu durum, Rus idaresi sırasında köyden Osmanlı ülkesine göçle ilişkili olabilir. Kvintauri, Balcı (Bagini) köyüne bağlandığı için 1935 yılı genel nüfus sayımında ayrı bir köy olarak geçmemektedir. 

Eski adı Kvintauri /Kvintavli olan Çifteler köyü (mahallesi). Fotoğraf: Murat Turan.

TARİHÇE
Kvintauri, orta çağda Gürcistan güneybatı kısmını oluşturan bölgelerden biri olan Klarceti‘de yer alıyordu. Bu bölge 16. yüzyılın ilk yarısından itibaren Osmanlıların eline geçti. Yaklaşık üç yüzyıl sonra köy, 93 Harbi (1877-1878) sonucunda Çarlık Rusyası’nın sınırları içinde kaldı. Rus idaresinde Kvintauri, Batum oblastı içinde, Batum sancağının (okrug) Gonio kazasına (uçastok) bağlıydı. Bu kazada yer alan Kvintauri nahiyesinin (сельское общество: kırsal topluluk) merkeziydi.  Kvintauri nahiyesi, Deviskeli, Bagini ve Kvintauri köylerinden oluşuyordu (3).

Kvintauri, Birinci Dünya Savaşı sonuna doğru bölgede Rus idaresinin sona ermesinin ardından Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgali sırasında Ankara Hükümeti’nin verdiği ültimatom üzerine Gürcü askerlerinin Artvin bölgesinden çekilmesiyle köy fiilen Türkiye’ye katıldı. 16 Mart 1921’de, Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması’yla da Kvintauri Türkiye’ye bırakıldı (6:II.41).

Kvintauri köyünün adı 1925 yılında Çifteler olarak değiştirildi. Çifteler, 1926 yılında Artvin’in merkez ilçesine bağlı Borçka nahiyesinin köylerinden biriydi (5: 143). 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Çifteler (چفتەلر) olarak kaydedilmiş olan Kvintauri, bugünkü Balcı köyünü oluşturan mahallelerden biridir (7:79).

KAYNAKÇA:
1. ^ Klarceti (Gürcüce), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Şota Mamuladze, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Cemal Karalidze, Batum, 2016.
2. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye (Osmanlıca), İstanbul, 1927.
3. ^ “Gonio kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
4. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Türkçe-İngilizce), Tiflis, 2019.
5. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, İstanbul, 2010 (Birinci basım 1927).
6. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 3 cilt.
7. ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com ile oluşturun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close