Poroseti

POROSETİ (Gürcüce: ფოროსეთი; okunuşu: “poroseti”), tarihsel Klarceti bölgesinin yerleşim yerlerinden biridir. Bugün Artvin ilinin Murgul ilçesinde yer alır. Adı 1925’te Balaban olarak değiştirilmiştir.

Poroseti, Murgul vadisinin köylerinden biridir. Murgul kasabasının yaklaşık 9 km kuzeybatısında yer alır. Çhaleti, Goglieti gibi bugünkü Başköy’ü oluşturan  yerleşmelerden biridir. 

KÖYÜN ADI
Poroseti, köyün bilinen en eski adıdır. Bazı kaynaklarda Porseti (ფორსეთი) olarak da geçer (1:207). Bu ad Türkçeye Poroset, Puruset, Poreset (پورەست) gibi farklı yazılışlarla girmiştir (2:220; 3:120). 93 Harbi’nde (1877-1878) Klarceti bölgesini ele geçiren Ruslar da 1886’da köyün adını Porset (Поросет) olarak kaydetmiştir (4). 

Poroseti’nin anlamı konusunda belli başlı kaynaklarda bilgi yoktur. Bununla birlikte “−eti” (−ეთი) sonekiyle bitmesi, bu adın Gürcüce olduğunu göstermektedir. Gürcüce bir kelime olan “poro” (ფორო), “çukur”, “gedik” anlamına gelir. Porosi (ფოროსი) ise “çukurlu”, “gedikli” demektir. Poroseti de “çukurlu yer”i, “gedikli yer”i ifade eder. Öte yandan bu yer adı başka bir kelimeden türemiş ve zaman içinde değişime uğramış da olabilir.

Poroseti’nin bugünkü genel görünümü. Fotoğrafın kaynağı.

DEMOGRAFİ
Poroseti’nin kadın ve erkek nüfusu ilk kez Rus idaresince birlikte tespit edilmiştir. 1886 yılında yapılan bu tespite göre köyün nüfusu 79 kişiden oluşuyordu. 11 haneden yaşayan bu nüfusun tamamı Gürcü olarak kaydedilmiştir (4; 5:25). Daha sonra Murgul vadisini dolaşan Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze’nin 1892 yılında verdiği bilgiye göre Poroseti köyünden 40 hane göç etmiştir (6:134). Ancak bu göçün 1886 yılından önce mi gerçekleştiği yoksa bu tarihten sonra da devam mı ettiği bilinmemektedir. Köyün nüfusunun artmış ve 1905 yılında 123 kişiye çıkmış olmasına bakarak, bu göçün 1886 yılındaki nüfus sayımından önce gerçekleştiği söylenebilir (5:44). Bu verilerden hareketle 40 hanenin göç edip geriye sadece 11 hane kalmış olması, köyün nüfusunun yaklaşık % 80’ninin Rus idaresinden Osmanlı ülkesine göç ettiği anlamına gelir. 

Poroseti’nin Türkiye sınırları içinde kalmasından bir yıl sonra, 1922’de yapılan tespite göre köyde 8 hanede 37 kişi yaşıyordu (7). Dört yıl sonra ise köyün hane sayısı 9’a, nüfusu da 43’e çıkmıştır (8:144). Bu nüfus kaybının da bir sonucu olarak Poroseti kısa bir süre sonra köy olmaktan çıkarılmış ve Başköy’ün bir mahallesine dönüştürülmüştür. 

TARİHÇE
Poroseti köyünün kuruluşuna ilişkin bir bilgi mevcut değildir. Bununla birlikte Murgul vadisinin eski Gürcü yerleşmelerinden oluştuğu bilinmektedir. Poroseti’nin Gürcüce bir yer adı olması, buranın Osmanlı döneminden önce de bir yerleşme olduğunu göstermektedir. Osmanlılar ise köyü 16. yüzyılda Gürcü idaresinden ele geçirmiş ve halkı da zamanla Müslüman olmuştur. 

Poroseti, yaklaşık üç yüzyıl Osmanlı idaresinde kaldıktan sonra, 93 Harbi’nde (1877-1878) Rusların eline geçti. Rus idaresinde Artvin sancağının (okrug) Artvin kazası (uçastok) içinde yer aldı. Bu kazaya bağlı Çhaleti nahiyesinin köylerinden biriydi (4). 

Poroseti, Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra bir süre bağımsız Gürcistan’ın sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgal etmesinin hemen ardından Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Türkiye’ye bırakıldı (9:II.41).

Poroseti’nin adı 1925’te Balaban olarak değiştirildi. 1920’lerdeki kayıtlarda Artvin vilayetinin merkez kazasına bağlı Murgul nahiyesinin bir köyü olan Poroseti, 1935 genel nüfus sayımından önce Başköy’e bağlı mahalleye dönüştürülmüş olmalı ki, söz konusu nüfus sayımında adı geçmemektedir (10). Adının değişmiş olmasına karşın bu yerleşme günümüzde yaygın biçimde Poroset olarak anılmaktadır. 

KAYNAKÇA:
1. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcüler ve Gürcistan’daki Köyleri (Gürcüce), Tiflis, 1913.
2.^ Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2013.
3. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye (Osmanlıca), 1927 (Latin harfli Türkçe baskı, 2010).
4. ^ “Artvin kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
5. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Türkçe-İngilizce), Tiflis, 2019.
6. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcülerin Osmanlı Ülkesine Büyük Göçü (Gürcüce), Tiflis, 1912.
7. ^ Nurşen Gök, “Artvin Livası’nın Anavatan’a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
8. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, İstanbul, 2010 (Birinci basım: 1927).
9. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2 cilt.
10. ^ 1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close