Beğlevani

BEĞLEVANİ (Lazca ve Gürcüce: ბეღლევანი; okunuşu: “beğlevani”), tarihsel Klarceti-Lazeti sınırında yer alan yerleşim yerlerinden biridir. Günümüzde Artvin iline Borçka ilçesinin bir köyüdür . Adı sonradan Güreşen olarak değiştirilmiştir. 

Beğlevani, Borçka kasabasının 22 km kuzeybatısında yer alır. Çevresinde Boğazköy, Şerefiye (Ohordia), Güneşli, Çavuşlu (Kataphia) ve Güzelyurt gibi köyler bulunmaktadır.

KÖYÜN ADI
Beğlevani, köyün bilinen en eski adıdır. Bu ad Türkçeye Beğlevan (بغلوان) olarak girmiştir (1:622). 93 Harbi’nden (1877-1878) sonra bölgeye hakim olan Ruslar da 1886 tarihli nüfus sayımında köyü Beğlevan (Беглеван) olarak kaydetmiştir (2). Rus idaresi sırasında bölgeyi gezen Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze ise köyün adını Beğlevani olarak yazmıştır (3:253).

Beğlevani adının anlamına ilişkin yazılı kaynaklarda kesin bir bilgi yer bulunmamaktadır. Bununla birlikte bu yer adı “ambar” anlamına gelen “beğeli” (ბეღელი) kelimesinden türemiş olabilir.

DEMOGRAFİ
Tarihsel Tao-Klarceti bölgesinde kadın ile erkek nüfusun birlikte tespiti, ilk kez Rus idaresince yapılmıştır. 1886 yılında yapılan bu tespite göre, Beğlevani köyünde 15 hanede 72 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamı Laz olarak kaydedilmişti (2; 4:17). Hane başına ortalama 4,8 kişi düşmesi, 93 Harbi’yle bağlantılı olarak köyden göçe işaret etmektedir. Göç etmiş ailelerden boşalan evlere göç etmemiş olanlar yerleştiği için hane başına düşen nüfus azalmış olabilir. Nitekim Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze, sayı vermemekle birlikte köyden göç edenlerin olduğunu belirtmiştir (3:253). 

Beğlevani’nin 1921’de Türkiye’ye bırakılmasından 14 yıl sonra yapılan 1935 tarihli nüfus sayımına göre köyde 1.728 kişi yaşıyordu (5:49). Nüfusun bu kadar çok artmış olması dikkat çekicidir. Bu durum ancak göç etmiş olanların geri dönmesi ya da köye yeni nüfusun yerleştirilmesiyle açıklanabilir. 

Beğlevani köyünün konumu.

TARİHÇE
Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze Beğlevani’yi Lazeti’nin (Lazistan) köyleri arasında saymıştır (3: 253). Bir Laz yerleşmesi olan Beğlevani’nin tarihinin, 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlıların ele geçirmesinden öncesine uzandığını, köyün Lazca-Gürcüce adı da göstermektedir. Bu tarihten önce Beğlevani Gürcü Krallığı ve Samtshe Prensliği sınırları içinde kalıyordu. 

Beğlevani, yaklaşık üç yüz yıl Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra 93 Harbi (1877-1878) sonucunda Rusların eline geçti. Rus idaresinde Batum sancağının (okrug) Gonio kazasına (uçastok)  bağlı bir köydü. Bu kazaya bağlı Kataphia nahiyesinde yer alıyordu (2).

Beğlevani, Birinci Dünya Savaşı sonlarında Rus ordusunun bölgeden çekilmesinden sonra bir süre bağımsız Gürcistan’ın sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgal etmesinin  ardından, 1921’de Ankara Hükümeti ile Sovyet Rusya arasında imzalanan Moskova Antlaşması’yla Türkiye’ye bırakıldı (6:II,41).

Türkiye sınırları içinde kaldıktan sonra Rize vilayetinin Hopa ilçesine bağlı Kemalpaşa (Makriali) nahiyesinin köylerinden biriydi (1:622). Daha sonra Çoruh (Artvin) vilayetinin Borçka ilçesine bağlandı. Köyün adı 1935 nüfus sayımında “Beğlevan” olarak geçer (5:49). Adının bu tarihten sonra Güreşen olarak değiştirildiği anlaşılmaktadır. Bununla birlikte halk arasında Beğlevan adı bugün de kullanılmaktadır. Öte yandan resmi kayıtlarda köyün adı bir süre daha “Güreşen (Beğlevan)” biçiminde de yazılmıştır (7:74). 

Beğlevani’de günümüze ulaşan başlıca tarihsel eserler, Beğlevani Deresi üzerinde yer alan tek kemerli taş köprülerdir. Beğlevani Deresi, Çoruh Nehri’nin kollarından biridir. Eskiden Maradidi‘den Makriali’ye giden en kıs yol Beğlevani Deresi’ni takip ediyordu. Bu derenin üzerinde eskiden beş adet taş köprü vardı. Bu köprülerden üçü günümüze ulaşmıştır..

I. Beğlevani Köprüsü. Fotoğrafın kaynağı.

BEĞLEVANİ KÖPRÜSÜ (I)
Oldukça iyi korunmuş olan I. Beğlevani Köprüsü, köyün başında yer alır. Tek gözlü ve yarım daire biçimli tek kemerli bir köprüdür. Köprü ayakları iki tarafta da kayalık bir zemine oturtulmuştur. Kemerin dış cidarı, iyi işlenmiş uzun kesme taşlar dikey biçimde kullanılarak örülmüştür. Köprünün uzunluğu 20.90 metre, kemer yüksekliği ise, 8.70 metredir. Yapım tarihi bilinmeyen köprü, yaygın olarak “Beğlevan Köprüsü” adıyla anılmaktadır (8; 9). 

II. Beğlevani Köprüsü. Fotoğrafın kaynağı.

BEĞLEVANİ KÖPRÜSÜ (II)
Bu köprü Beğlevani köyünün üst kısmında, bugün Suadiye mahallesi denilen yerde bulunmaktadır. Yapım tekniği açısından “Beğlevan Köprüsü”ne benzer özelliklere sahiptir. “Beğlevan Köpüsü”nden farklı olarak korkulukları bulunmaktadır. Köprünün inşasında küçük kesme taşlar kullanılmıştır. Köprünün döşeme genişliği 2.60 metre, kemer yüksekliği ise, 10 metredir. Yapım tarihi bilinmeyen köprü, bugün “Suadiye Mahallesi Köprüsü” olarak da adlandırılmaktadır (8; 10).

III. Beğlevani Köprüsü. Fotoğrafın kaynağı.

BEĞLEVANİ KÖPRÜSÜ (III)
Bir başka kemerli taş köprü örneğini oluşturan bu köprü, bugün Kesiktaş olarak bilinen mahallede yer alır. Köprünün yüksekliği 16 metre, döşeme genişliği 2.40 metre, kemer yüksekliği ise, 9.30 metredir. Tek gözlü ve yolu eğimli köprünün kemerinde düzgün kesme taş, taşıyıcı duvarlarında ise, moloz taş kullanılmıştır. Yolu moloz taşla döşeli olan ve yapım tarihi bilinmeyen köprü, bugün “Kesiktaş Mahallesi Köprüsü” olarak da adlandırılmaktadır (11).

KAYNAKÇA:
1. ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928.
2. ^ “Gonio kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
3. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcüler ve Gürcistan’daki Köyleri (Gürcüce), Tiflis, 1913.
4. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Türkçe-İngilizce), Tiflis, 2019.
5. ^ 1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937.
6. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2 cilt.
7. ^ 1960 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1963.
8. ^ Şota Mumladze, “Klarceti’nin Tarihsel Kaleleri, Köprüleri ve Yolları”. 
9. ^ “Beğlevan Köprüsü – Artvin”, Türkiye Kültür Portalı.
10. ^ “Güreşen Köyü Suadiye Mahallesi Köprüsü – Artvin”, Türkiye Kültür Portalı.
11. ^ “Güreşen Köyü Kesiktaş Köprüsü – Artvin”, Türkiye Kültür Portalı.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close