Kameleti

KAMALETİ (Gürcüce: ქამელეთი;  okunuşu: “kameleti”), tarihsel Klarceti bölgesindeki yerleşim yerlerinden biridir. Bugün Artvin ilinin Murgul ilçesinde yer alır. Adı 1925’te Kâmil olarak değiştirilmiştir.

Murgul vadisinin köylerinden biri olan Kamaleti, Murgul kasabasının yaklaşık 6 km kuzeydoğusunda yer alır. Köy statüsünü yitirmiş olan yerleşme, bugün Ereguna’nın (Erenköy) bir mahallesidir.

KÖYÜN ADI
Kameleti, köyün bilinen en eski adıdır.  Bu ad Türkçeye (كاملەت) olarak girmiştir (1:120).  93 Harbi’nde (1877-1878) Klarceti bölgesini ele geçiren Ruslar da 1886 tarihli nüfus sayımında köyün adını Gürcücesine uygun biçimde Kamelet (Камелет ) olarak kaydetmiştir (2). Birkaç yıl sonra Murgul vadisini gezen Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze ise, köyün adını Kameleti olarak değil Kamaleti (ქამალეთი) olarak not etmiştir (3:206).

Bir Gürcü yerleşmesi olan Kameleti’nin anlamı konusunda kesin bir bilgi yoktur. Bununla birlikte adının Gürcüce bir sonekle (−ეთი/−eti) bitmesi, Kameleti’nin Gürcüce bir yer adı olduğunu göstermektedir. Köyün adının ses benzeşmesi üzerinden 1925’te Kâmil olarak değiştirilmesinden sonra halk arasında Kameleti / Kamelet yerine Kamilet adı yerleşmiştir. Artvin’in Arhavi ilçesinde bulunan Kamilet vadisinin adı da büyük bir olasılıkla Kameleti’den değişime uğramıştır.

Kameleti’deki “Kamilet Doğu Kayını Tabiat Anıtı”. Fotoğrafın kaynağı.

DEMOGRAFİ
Rus idaresinin 1886 yılında yaptığı tespite göre Kameleti köyünde 1 hanede 4 Gürcü yaşıyordu (2; 4:24). 93 Harbi’nde (1877-1878) Murgul vadisinin Rusların eline geçmesi sonucunda köyün neredeyse tamamı Osmanlı ülkesine göç etmiştir. Zakaria Çiçinadze’nin 1892’de verdiği bilgiye göre, köyden 30 hane ayrılmıştır (5:133). Her hanede en az 5 kişinin yaşadığı var sayılırsa, en az 150 kişinin göç etmiş olduğu ortaya çıkar. Bu göçe rağmen Kameleti Rus idaresinde 1913 yılında da bir köy olarak görünmektedir (4:38). 

Kameleti’nin Türkiye sınırları içinde kalmasından bir yıl sonra, 1922 yılında yapılan nüfus tespitinde de köyde bir hane vardı. Köyün nüfusu, bu hanede yaşayan, 3’ü kadın ve 4’ü erkek 7 kişiden oluşuyordu. Bu sayımda da köyün nüfusu Gürcü olarak kaydedilmiştir (6). Dört yıl sonra yapılan tespite göre de köyün nüfusunda bir değişiklik olmamıştır (7:144). Kameleti bir mahalleye dönüştürülmüş olmalı ki, 1935 genel nüfusu sayımında köy olarak adı geçmemektedir.

Kameleti’nin coğrafi konumu.

TARİHÇE
Kameleti’nin tarihi konusunda fazla bir şey bilinmemektedir. Bunula birlikte köyün Gürcüce bir ad taşıması Osmanlı döneminden önce de bir yerleşme olduğunu göstermektedir. 16. yüzyılda Gürcü yönetiminden köyü ele geçiren Osmanlılar 93 Harbi’nde (1877-1878) Ruslara yenilince, Kameleti Rus idaresine girdi. Bu dönemde Artvin sancağının (okrug) Artvin kazasına (uçastok) bağlı bir köydü. Nüfus açısından Çhaleti nahiyesinin en küçük köyüydü (2).

Kameleti, Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra bir süre bağımsız Gürcistan’ın sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgal etmesinin hemen ardından Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Türkiye’ye bırakıldı (8:II.41).

Kameleti’nin adı 1925’te Kâmil olarak değiştirildi. 1920’lerdeki kayıtlarda Artvin vilayetinin merkez kazasına bağlı Murgul nahiyesinin bir köyü olan Kameleti, 1935 genel nüfus sayımından önce Erenköy’e (Ereguna) bağlı mahalleye dönüştürülmüş olmalı ki, söz konusu nüfusu sayımında adı geçmemektedir (9).

Kameleti’nin adı “Kamilet” biçiminde günümüzde de kullanılmaktadır. Kameleti köyü bugün Kamilet mahallesi adını taşımaktadır. Buradaki asırlık kayın ağacı 2002 yılında “Kamilet Doğu Kayını” adıyla tabiat anıtı olarak tescil edilip koruma altına alınmıştır (10). Yaklaşık 300 yaşında olan kayın ağacı, 42 metre boyunda, 3.08 metre çapındadır. Çevre genişliği ise, 9.70 metredir.

KAYNAKÇA:
1. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye (Osmanlıca), 1927 (Latin harfli baskı, 2010).
2. ^ “Artvin kazası (1886 Yılı)” (Rusça). 
3. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcüler ve Gürcistan’daki Köyleri (Gürcüce), Tiflis, 1913.
4. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürüce-Türkçe-İngilizce), Tiflis, 2019.
5. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcülerin Osmanlı Ülkesine Büyük Göçü (Gürcüce), Tiflis, 1912.
6. ^ Nurşen Gök, “Artvin Livası’nın Anavatan’a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
7. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, İstanbul, 2010 (Birinci basım 1927).
8. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2 cilt.
9. ^ 1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937.
10. ^ “Kamilet Doğu Kayını”, Karadeniz Kültür Envanteri. 

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close