Zakieti

ZAKİETİ (Gürcüce: ზაქიეთი; translit.: “zakieti”), Şavşeti bölgesinin İmerhevi vadisindeki yerleşim yerlerinden biridir. Bugün Artvin ilinin Şavşat ilçesinde yer alır. 1925 yılında adı Yağlı olarak değiştirilmiştir.

Zakieti, Şavşat’ın kuzeybatısında yer alır. Artvin’e 100 km, Şavşat’a 35 km uzaklıktadır.  Doğusunda Ube (Oba), batısında Bazgireti (Maden), kuzeyinde Daba (Demirci), kuzeybatısında Hevtsvrili (Çağlıyan) ve güneybatısında Ziosi (Tepebaşı) köyleri bulunur. 

KÖYÜN ADI
Köyün bilinen en eski adı Zakieti’dir. Bununla birlikte Zakieti’deki Eliatsminda Kilisesi kalıntısından hareketle köyün daha eski adının Eliatsminda olabileceğine dair bir görüş de vardır. Zakieti adı Türkçeye Zakiet/Zakiyet (زاكیەت) olarak girmiştir (1:161). 

Gürcüce bir yer adı olan Zakieti’nin nereden türediği konusunda kesin bilgi yoktur. Bununla birlikte Zakidze (ზაქიძე) ailesinin köyü olduğuna dair görüş vardır (2:12). Bu durumda Zakieti, Zakilerin, Zakioğullarının yurdu anlamına gelir. Gürcüce “zaki” (ზაქი: manda yavrusu) kelimesine yer bildiren −eti (−ეთი) soneki getirilerek türetilmiş bir ter adı da olabilir. Bu durumda Zakieti, “manda yatağı” anlamına gelir.

Zakieti (Yağlı) köyü. Fotoğrafın kaynağı.

DEMOGRAFİ
Zakieti’de nüfusunun kadın ve erkek birlikte ilk tespiti, Rus idaresi sırasında gerçekleşmiştir. Osmanlı döneminde ise sadece erkek nüfusu tespit ediliyordu. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus sayımına göre Zakieti’de 36 hanede 332 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamı Gürcülerden oluşuyordu. Hane başına ortalama 9,2 kişi düşmesi köydeki ailelerin oldukça kalabalık bir nüfusa sahip olduğunu göstermektedir. Bu nüfus sonra biraz daha artmış ve 1910 yılında 388 kişiye ulaşmıştır (3; 2:12,37). Bu tarihlerde Zakieti Gürcüce konuşulan köylerdendi (4:28).

Türkiye sınırları içinde kalmasından bir yıl sonra, 1922 yılında Zakieti’de 43 hanede 276 Müslüman Gürcü yaşıyordu. Bu nüfus 139 kadın ve 137 erkekten oluşuyordu (5: 98). Hem toplan nüfus hem de hane başına düşen kişi sayısı iyice azalmıştır. Bu Birinci Dünya Savaşı’nda bölgenin Osmanlı-Rus savaşına sahne olmasıyla ilişkili olabilir. Köyün nüfusu biraz daha azalmış, 1926 yılında 166 kişiye düşmüştür. Günümüzde ise Zakieti’de yaklaşık 60 kişi yaşamaktadır.

Zakieti (Yağlı) köyündeki bir evin üst katının balkonu; 1904. Kaynak: Niko Mari, Şavşeti ve Klarceti Gezi Günlükleri.

TARİHÇE
Tarihsel Tao-Klarceti içinde yer alan İmerhevi’nin köylerinden olan Zakieti, 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı Devleti’nin eline geçmesinden önce, birleşik Gürcü Krallığı parçalanırken tarihsel Gürcistan topraklarında ortaya çıkan devletlerden biri olan Samtshe-Saatabago’nun (1268-1625) içinde kalıyordu. Osmanlı döneminde uzun süre Çıldır Eyaleti içinde yer aldı.  93 Harbi’nde (1877-1878) ise Çarlık Rusyası’nın eline geçti. Rus idaresi sırasında, Batum oblastı içinde yer alan Artvin sancağına (okrug) bağlı Şavşet-İmerhevi kazasının (uçastok) bir köyüydü. Bu dönemde bu kazaya bağlı Daba nahiyesi içinde kalıyordu (3). 

Birinci Dünya Savaşı sonlarında Rus ordusunun bölgeden çekilmesiyle Zakieti bir süre Gürcistan sınırları içinde kaldı. Sovyet Rusya’nın Gürcistan’ı işgal etmesinin  ardından, 1921’de Anakara Hükümeti ile Sovyet Rusya arasında imzalanan Moskova Antlaşması’yla Türkiye’ye bırakıldı (6: II,41). 1922 ve 1926 nüfus tespitlerinde İmerhevi nahiyesinin köylerinden biriydi.

İmerhevi tarzı ev, 1904. Kaynak: Niko Mari, Şavşeti ve Klarceti Gezi Günlükleri.

“İmerhevi tarzı evin fotoğrafını Zakieti’de ben çektim. Fotoğrafta köşede ikinci kapı var, kapalı. Sadece havalandırmak için açılıyor. Tam da bu kısma ön taraf deniyor,  ön oda buraya açılıyor. Altında, tümseğin eteklerinde, ahıra girmek için küçük bir köprü var. Evin bölümlerinin mutlaka adları olması gerekiyor, ama bunları planları ve özellikle de ne kadar olacağı kesin kurallara bağlı değil. Hiç kuşkusuz evi, misafirler ve ev halkı için ayır bölümlere ayırmak mutlaka gerekiyor. İlk önce ön girişle, ancak bu ön giriş her zaman evin ön cephesi değil ve bu bölümlerden sayılmıyor. Zakieti’deki evinin fotoğrafında, ön girişte,  misafir odasının önündeki balkonda ev sahibinin ve yol arkadaşımın yanında ben duruyorum. Evin ön cephesi ise, kapalı olan kapı tarafında bulunuyor. Her İmerhevi evinde tuvalet evin ikinci ya da üçüncü katında, balkon tarafında, bazen balkonun orta yerinde, sıklıkla yola bakan tarafta ahırın avlusunun üstünde bulunuyor.” Kaynak: Niko Mari, Şavşeti ve Klarceti Gezi Günlükleri, s. 219.

KAYNAKÇA:
1. ^ “Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye (Osmanlıca), 1927 (Latin harfli Türkçe: 2010).
2. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Türkçe-İngilizce), Tiflis, 2019.
3. ^ “Şavşet-İmerhevi kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
4. ^ Niko Mari, Şavşeti ve Klarceti Gezi Günlükleri (Gürcüce), Batum, 2015 (Birinci basım: 1911, Petersburg, Rusça).
5. ^ Nurşen Gök, “Artvin Livası’nın Anavatan’a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
6. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2 cilt; II. cilt, s. 41.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close