Dört Kilise

DÖRT KİLİSE, Tao-Klarceti’nin bir parçası olan tarihsel Kola bölgesindeki yerleşmelerden biridir. Bugün Ardahan ilinin Göle ilçesinde yer alır ve adı Uğurtaşı olarak değiştirilmiştir. 

KÖYÜN ADI
Bugün Uğurtaşı adını taşıyan köyün bilinen en eski adı Dört Kilise’dir. Bu adın Yusufeli ilçesine bağlı eski Othta Eklesia gibi Gürcüce adın Türkçeye çevrilmesiyle ortaya çıkıp çıkmadığı bilinmemektedir. Bununla birlikte köyde eskiden dört kilise bulunduğu ve köyün adının bununla ilişkili olduğu kabul edilmektedir.[1] Köydeki kilise sayısı daha sonra artmıştır ve yedi adet kilise olduğu bilinmektedir.[2]

1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda bölgeyi ele geçirmiş olan Ruslar da 1886 nüfus sayımında köyün adını Dört-Kilisa (Дорт-Килиса) olarak kaydedilmiştir.[3] 1928 tarihli Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları adlı Osmanlıca yayında da köyün adı Dört Kilisa (درت كلیسا) biçiminde yazılmıştır.[4]

Dörtkilise’deki kilise kalıntılarından biri. Fotoğraf: Georgian Encyclopedia.

TARİHÇE
Dört Kilise’nin kuruluşuna ilişkin bilgi yoktur. Dörtkilise adının ne zamandan beri kullanıldığı da bilinmemektedir. Köyde bulunan kiliselerden en erken tarihli olan köy kilisesi 8. yüzyıla kalmadır ve bu da köyün en geç bu tarihten itibaren bir yerleşme olduğunu göstermektedir.[5]

Dört Kilise erken ortaçağda Gürcü Bagrationi kralları tarafından yönetiliyordu. 11. yüzyılın son çeyreğinde Büyük Selçukluların eline geçti. Daha sonra birleşik Gürcistan Krallığı yönetimi sınırları içinde kaldı. 13. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Dört Kilise’nin de içinde yer aldığı Kola bölgesi Gürcü atabegler devleti Samtshe-Saatabago sınırları içinde yer aldı. 16. yüzyıl sonlarına doğru Osmanlılar Dört Kilise dahil bütün Tao-Klarceti bölgesindeki yerleşmeleri ele geçirdi ve köy Çıldır Eyaleti içinde yer aldı.

Dört Kilise, uzun süre Osmanlı yönetiminde kaldıktan sonra 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Rusya İmparatorluğu’nun eline geçti. Rusların yaptığı 1886 tarihli nüfus sayımına göre köyde 170 kişi yaşıyordu. Bu tarihte köyün nüfusunun tamamı Rum olarak kaydedilmiştir.[6] Rusya yönetimi altındayken 1907 yılında Dört Kilise’yi gezen Gürcü tarihçi Ekvtime Takaişvili köyden çok köydeki kiliseler hakkında bilgi vermiştir. Takaişvili’nin verdiği bilgiye göre, Bir zamanlar köyde gerçekten de dört kilise varmış. Bunlardan biri köyün merkezinde yer alıyordu ve yıkık durumdaydı. 1907 yılında köyde bulunan üç nefli bazilika ise, büyük ölçüde sağlamdı.[7]

Dörtkilise’deki kilise kalıntılarından biri. Fotoğraf: Köylerimiz.

Birinci Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru Rus ordusunun bölgeden çekilmesinin ardından Dört Kilise hukuken, 1918-1921 arasında bağımsız olan Gürcistan sınırları içinde yer aldı. 1921’de Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgali sırasında Türk birlikleri Ardahan, Artvin ve Batum bölgelerini ele geçirdi, ama Batum’da tutunamadı. Sovyet Rusya’ya 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla da Dört Kilise’nin içinde yer Ardahan ve Artvin Türkiye’ye bırakıldı.[8]

İçişleri Bakanlığı’nın 1968’de yayımladığı Köylerimiz adlı kitapta köyün eski adı Dörtkilise, yeni adı ise Uğurtaşı olarak verilmiştir.[9] Bu kayıt köyün adının “yabancı kökten geldiği anlaşılan ve iltibasa yol açtığı” gerekçesiyle bu tarihten bir süre öce değiştirilmiş olduğunu göstermektedir.

TARİHSEL YAPILAR
Dört Kilse bugünkü Göle ve tarihsel Kola bölgesinde en çok tarihsel yapı barındıran yerleşmelerden biridir. Köyde yedi kilise ve üç kaleden kalıntılar ve yıkıntılar kalmıştır. 8. yüzyıla ait kubbeli ve trikonkhos tipi kilise köyün kuzey kısmında, mezarlık bölgesinde bulunmaktadır. Kilisenin duvar resimleri tahrip edilmiş, kiliseden de geriye yıkıntılar kalmıştır. Köyün merkezinin 1 km batısında bulunan tek nefli köy kilisesi de tamamen yıkıktır. Bu kilisenin kuzey cephesine bitişik 9. yüzyıldan kalmave yıkık durumda bir kilise daha vardır. Köyün merkezinin 3 km batısında tek nefli köy kilisesi yıkık olmasın rağmen, köyün merkezinin 1,5 km güneydoğusunda bulunan kilise büyük ölçüde sağlam olarak günümüze ulaşmıştır. Büyük ölçüde yıkılmış olan bir başka kilise ise, köyün merkezinin 3,5 km doğusunda bulunmaktadır. Köyün merkezinde, bugün caminin olduğu yerde bir başka kilisenin daha bulunduğu bilinmektedir. Bu kiliseden kalma sütun kaidesi caminin avlusundadır.[10] Bu kiliselerin Dört Kilise Manastırı’na ait olduğu görüşü de vardır.[11]

Dörtkilise’deki kilise kalıntılarından biri. Fotoğraf: Köylerimiz.

Dört Kilise köyü sınırları içinde üç adet kale kalıntısı günümüze ulaşmıştır. Bunlardan biri köyün merkezinin 9,5 km uzağında köyün mezrasında yer alır. 48 × 32 m ebatlarındaki kalenin bazı kısımları günümüze ulaşmıştır. İkinci kale harç kullanılmadan inşa edilmiştir ve köyün merkezinin 700 m batısında yer alır. Harç kullanılmadan inşa edilmiş olan üçüncü kale köyün 7,2 km kuzeybatısındadır ve ormanın içinde yer alan bu kaleden de geriye yıkıntılar kalmıştır.[12]

Kaynakça:
1. ^ Ekvtime Takaişvili, 1907 Yılı Kola-Oltisi ve Çangli’de Arkeolojik Araştırmalar Gezisi (Gürcüce), 1938, Paris, s. 12.
2. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 180-183.
3. ^ “Göle kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
4. ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 772.
5. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 180.
6. ^ “Göle kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
7. ^ Ekvtime Takaişvili, 1907 Yılı Kola-Oltisi ve Çangli’de Arkeolojik Araştırmalar Gezisi (Gürcüce), 1938, Paris, s. 12-13.
8. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41.
9. ^ Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, 1968, Ankara, s. 644.
10. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 180-183.
11. ^ Fahriye Bayram, “Ardahan’ın Gürcü Mimarisi İçerisindeki Yeri“. 15 Mart 2020.
12. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 324.

Not: Bu yazı ႧႤႧႰႨ ႾႠႰႨ tarafından Vikipedi için kaleme alınmıştır.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close