Baga

BAGA (Gürcüce: ბაგა; okunuşu: “baga”), tarihsel Klarceti bölgesinin yerleşim yerlerinden biridir. Bugün Artvin ilinin Murgul ilçesinde yer alır. Adı 1925’te Beğendi olarak değiştirilmiştir. Günümüzde Gurbini (Petek) köyünün bir mahallesidir.

Bugün Petek köyünün bir mahallesi olan Baga, Murgul kasabasının 7 km güneybatısında, Murgul Çayı’nın kıyısında yer alır. Tarihsel olarak Murgul vadisinin Gürcü köylerinden biridir. Yakın çevresinde Murgul kasabası ve  Zansuli (Damar) köyü bulunmaktadır. 

KÖYÜN ADI
Baga, köyün bilinen en eski adıdır. Bu ad Türkçeye Bağa (باغا), Baga olarak girmiştir (1:120; 2:69). 93 Harbi’nde Klarceti bölgesine ele geçiren Ruslar ise, köyün adını Gürcücesine uygun biçimde Baga (Бага) olarak kaydetmiştir (3).  1892’de bölgeyi gezen Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze de Murgul vadisi köylerinin adlarını verirken bu yerleşmeyi Baga olarak not etmiştir (4:207). 

Gürcüce “Baga”, hayvan yeminin konduğu uzun teknenin adıdır. Daha eski Gürcücede ise, üzüm bağına “baga” deniyordu (5:I.88). Gürcistan’da Baga ve bu kelimeden türemiş Bagebi (ბაგები) yer adları vardır. Şavşeti’deki Okrobageti’nin adı da “baga” kelimesiyle ilişkilidir.

Köyün adının Türkçe “bağa” kelimesiyle ilişkisi olmadığı söylenebilir. Çünkü “bağa” yer adı olarak kullanılmamaktadır. Öte yandan Baga adı, Türkçe olmadığı gerekçesiyle 1925’te Beğendi olarak değiştirilmiştir.

Bugün Petek köyünün bir mahallesi olan Baga’nın genel görünümü. Fotoğrafın kaynağı.

DEMOGRAFİ
Baga köyünün en erken tarihli nüfusu 1835 tarihli nüfus tespitinden verilebilir. Bu tarihte köyde 30 hanede 91 erkek kaydedilmiştir. Bu dönemde Osmanlı idaresi sadece erkek nüfusu kaydediyordu. Bundan dolayı köyün toplan nüfusunu bulmak için bir o kadar da kadın nüfusu eklemek gerekir. Bunun sonucunda köyde 182 kişinin yaşadığı ortaya çıkar (6:39).

Rus idaresinin 1886 yılında yaptığı tespite göre Baga köyünün nüfusu 23 hanede yaşayan 107 kişiden oluşuyordu. Nüfusun tamamı Gürcü olarak kaydedilmiştir (3; 7:24). Hane başına ortalama 4,6 kişi düşmesi, köydeki aile nüfusunun bölgedeki genel ortalamanın çok altında olduğunu göstermektedir. Bunun nedeni, göçün sonucunda köyde boşalan evlere diğer aile fertlerinin yerleşmesi, ailelerin böylece küçülmesi olabilir. Nitekim Zakaria Çiçinadze’nin 1892’de verdiği bilgiye göre köyden 50 hane göç etmiştir (8:134). Murgul vadisinde bu sayıda göç sadece Trapeni ve Baga köylerinde gerçekleşmiştir. Baga, bu vadinin en fazla göç veren köylerin başında geliyordu. Köyde kalan nüfusun iki katından fazlası, Rus idaresinden Osmanlı ülkesine gitmiştir. 1907 yılında ise köyün nüfusu 161 kişi olarak görünmektedir (7:32). 

1922 yılında gelindiğinde Baga’da sadece 14 hanede yaşayan 61 kişi kalmıştı (9). Nüfusun bu derece azalmış olması, göçün 1907 yılından sonra da devam ettiğini göstermektedir. 1926 yılı nüfus tespitine göre ise, Baga’nın nüfusu biraz artmış, hane sayısı 16’ya, köyde yaşayan insan sayısı da 95’e çıkmıştır (10:144). Baga, daha önce köy olmaktan çıkarıldığı için 1935 genel nüfus sayımında ayrı bir köy olarak yer almamıştır. Bununla birlikte, 1926 yılında 220 kişinin yaşadığı Petek (Gurbini) köyünün nüfusunun 1935’te 404 kişiye ulaşmış olması, Baga’ya yeni bir nüfusun yerleştirilmiş olduğunu göstermektedir. 

TARİHÇE
 Baga köyünde tarihsel bir kalıntı tespit edilmemiştir. Bundan dolayı köyün tarihine ilişkin belli başlı kaynaklarda bilgi yoktur. Bununla birlikte Murgul vadisinin diğer köylerinin köklü bir tarihi olması, Baga’nın Türkçe olmayan bir ad taşıması, buranın Osmanlı döneminden önce de bir yerleşme olduğunu göstermektedir. Osmanlı Devleti Baga’nın da bulunduğu Murgul vadisini 16. yüzyılda Gürcülerden ele geçirmiştir.

Baga, yaklaşık 300 yıl Osmanlı egemenliğinde kaldı. Doksan Üç Harbi (1877-1878) olarak bilinen Osmanlı-Rus savaşında Rusların eline geçti. Rus idaresinde Artvin sancağının (okrug) Artvin kazasına (uçastok)  bağlı bir köydü. Bu kazaya bağlı Çhaleti nahiyesinde yer alıyordu (3). Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra Rus idaresinin son bulmasıyla köy bir süre bağımsız Gürcistan’ın sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgal etmesinin hemen ardından Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Türkiye’ye bırakıldı (11:II.41). 

 Baga, Türkiye sınırları içinde kaldıktan sonra,  Artvin vilayetinde, önce Borçka sonra merkez kazasına bağlı olan Murgul nahiyesi sınırları içinde yer alıyordu. 1925’te adı Beğendi olarak değiştirildi. 1928 tarihli köy listesinde de Beğendi olarak geçen Baga, 1935 tarihli genel nüfusu sayımında ayrı bir köy olarak yer almamaktadır. Bu iki tarih arasında, bugünkü Petek köyünün bir mahallesine dönüştürüldüğü anlaşılmaktadır.

Köyün adının değiştirilmiş olmasına karşın Baga halk arasında bugün de kullanılmaktadır.

KAYNAKÇA:
1. ^  Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye (Osmanlıca), 1927.
2. ^ Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2013.
3. ^ “Artvin kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
4. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcüler ve Gürcistan’daki Köyleri (Gürcüce), Tiflis, 1913.
5. ^ Sulhan-Saba Orbeliani, Leksikoni Kartuli (Gürcüce Sözlük), Tiflis, 1991, 2cilt.
6. ^ Klarceti (Gürcüce), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Şota Mamuladze, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikidze, Cemal Karalidze, Batum, 2016.
7. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Türkçe-İngilizce), Tiflis, 2019.
8. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcülerin Osmanlı Ülkesine Büyük Göçü (Gürcüce), Tiflis, 1912.
9. ^  Nurşen Gök, “Artvin Livası’nın Anavatan’a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
10. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, İstanbul, 2010 (Birinci basım: 1927).
11. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2 cilt.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close