Valaşeni

VALAŞENİ (Gürcüce: ვალაშენი; okunuşu: “valaşeni”), tarihsel Klarceti bölgesinin yerleşim yerlerinden biridir. Bugün Artvin ilinin Borçka ilçesinde yer alır. Adı 1925’te Alaca (Bugün Merkez mahallesi) olarak değiştirilmiştir (1:118).  Borçka ilçesine bağlı bugünkü Alaca köyü, her biri eskiden birer ayrı köy olan Valaşeni, Ohorcini, Şuahevi, Banakna ve Sanatisi’den oluşmaktadır.

KÖYÜN ADI
Köyün bilinen en eski adı Valaşeni’dir. Ancak bu adın anlamı üzerine kesin bir bilgi mevcut değildir. Bundan dolayı köyün adı, Gürcüce Valaşeni (ვალაშენი) dışında Valaşia (ვალაშია), Rusça Valaşi (Валаши) biçiminde de yazılmıştır (2; 3:147; 4). Bu ad Türkçeye Valaşin (والاشین) olarak girmiştir (1:118).  

Valalşeni’nin konumu.

DEMOGRAFİ
 Valaşeni’de kadın ve erkek nüfusun birlikte tespit edildiği ilk sayım Rus idaresi sırasında yapılmıştır. 1886 tarihli bu sayıma göre Valaşeni’nin nüfusu 80 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun tamamı Gürcü olarak kaydedilmiştir (4). Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze’nin 1893’te verdiği bilgiye göre Valaşeni’de 10 hane yaşıyordu; 5 hane ise göç etmiştir (5). 

Valaşeni’nin 1922 yılındaki nüfusu, 5 hanede yaşayan ve tamamı Gürcü olan 33 kişiden oluşuyordu. Bu durum, Rus idaresi sırasında köyden göçün devam ettiğini göstermektedir. 1926 yılına gelindiğinde ise, köyün hane sayısı ve nüfusu artmıştı. Bu tarihte, 23’ü kadın ve 23’ü erkek olmak üzere, 8 hanede 46 kişi yaşıyordu (6: 7:143). 

TARİHÇE
Valaşeni, 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlıların eline geçtiğinde, birleşik Gürcü Krallığı’nın parçalanması sonucunda bağımsız devlet haline gelen Samtshe-Saatbago’nun (1268-1625) sınırları içinde kalıyordu. Çıldır Eyaleti içinde, yaklaşık üç yüzyıl Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi’nde (1877-1878) Rusların eline geçti. Rus idaresinde Batum oblastı içinde, Batum sancağının (okrug) Gonio kazasına (uçastok) bağlıydı. Bu kazanın Sanatisi nahiyesinde yer alıyordu ve nüfus açısından nahiyenin ikinci en küçük köyüydü (4).

Valaşeni, Birinci Dünya Savaşı sonlarında Rus ordusunun bölgeden çekilmesinin ardından bir süre bağımsız Gürcistan’ın sınırları içinde kaldı. Sovyet Rusya’nın Gürcistan’ı işgal etmesinin  ardından, 1921’de Anakara Hükümeti ile Sovyet Rusya arasında imzalanan Moskova Antlaşması’yla Türkiye’ye bırakıldı (8: II,41). 

Valaşeni, 1922 ve 1926 nüfus tespitlerinde, önce Borçka kazasının merkez nahiyesine, sonra Artvin’in merkez ilçesine bağlı Borçka nahiyesine bağlı köylerden biriydi (6; 7: 143). 1928’de Alaca olarak kaydedilmiş olan Valaşeni, bugünkü Alaca köyünü oluşturan yerleşim yerlerinden biridir (6: 78).

KAYNAKÇA:
1. ^ “Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye (Osmanlıca), 1927 (Latin harfli baskı, 2010).
2. ^ T. Caiani, “Borçka köyü”, İveria gazetesi, 12 Ekim 1893, sayı: 218. 
3. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcüler ve Gürcistan’daki Köyleri (Gürcüce), Tiflis, 1913.
4. ^ “Gonio kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
5. ^ İveria gazetesi, Tiflis, 5 Ağustos 1893, sayı: 166.
6. ^ Nurşen Gök, “Artvin Livası’nın Anavatan’a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
7. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, İstanbul, 2010 (Birinci basım 1927).
8. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2 cilt.
9. ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close