Araveti

ARAVETİ (Gürcüce: არავეთი; translit.:  “araveti”), tarihsel Klarceti bölgesindeki yerleşim yerlerinden biridir. Bugün Artvin iline bağlı Borçka ilçesinde yer alır ve adı Arkaköy olarak değiştirilmiştir. Tao-Klarceti bölgesinde Araveti adını taşıyan başka yerler de vardır.

KÖYÜN ADI
Bugün Arkaköy adını taşıyan köyün bilinen en eski adı Araveti’dir. Bazı kaynaklarda Arhaveti olarak da geçer. Gürcüce bir ad olan Araveti (არავეთი), “aravi” (არავი) kelimesinden geliyor olabilir. “Aravi” ise, Gürcücede güneyden esen ılık rüzgârı ifade eder ve Araveti bu rüzgârı alan yer anlamına gelebilir. Araveti, Türkçeye Aravet olarak yerleşmiştir. Nitekim Muvahhid Zeki 1927’de yayımlanan Osmanlıca Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye adlı kitabında köyün eski adını Aravet (آراوهت) olarak verir.[1] Öte yandan 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’ndan sonra bölgeyi ele geçiren Rusların resmi kayıtlarında köyün adı Araveti (Аравети) olarak yazılmıştır.[2] Köyün adı, 1925’te Arkaköy olarak değiştirildiği halde, 1933 yılında Dahiliye Vekaleti’nin yayımladığı Köylerimiz adlı kitapta Aravet olarak verilmiştir.[3]

Bugün Ardanuç ilçesinde yer alan Torbalı’nın eski adı da Araveti’dir. Tarihsel Klarceti bölgesinde yer alan iki köyü birbirinden ayırmak için eski yazılı kaynaklarda bugün Borçka ilçesinde yer alan Araveti köyünün Araveti Deresi kıyısında yer aldığı belirtilir. Ayrıca Yusufeli ilçesine bağlı Erenköy’de bir mezra ile dağlık bir alanın, Artvin ilinin merkez ilçesine bağlı Ballıüzüm köyünde bir mevkiinin adı da Araveti’dir.

Eski adı Araveti olan Arkaköy’ün uydu fotoğrafı.

TARİHÇE
Tarihsel Klarceti bölgesinde yer alan Araveti’nin kuruluşuna ilişkin bilgi yoktur. Bununla birlikte adının Gürcüce olması, köyün bulunduğu bölgenin Osmanlıların eline geçmesinden önce de bir yerleşme olduğunu göstermektedir. Araveti, erken ortaçağda Gürcü Krallığı’nın, geç ortaçağda Gürcü atabeglerin yönettiği bölgede yer alıyordu. 16. yüzyılın ikinci yarısında Samtshe-Saatabago topraklarını ele geçiren Osmanlı Devleti sınırları içinde kaldı. Uzun süre Osmanlı yönetiminde kalan köyün nüfusu Ortodoksluktan Müslümanlığa geçti. Osmanlı Devleti’nin çöküşü sırasında, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Araveti’nin de içinde yer aldığı bölge Rusya İmparatorluğu’nun eline geçti. Bu savaştan bir süre sonra, Batum sancağının (okrug) Gonio kazasına (uçastok) bağlı olan köyde, Rus yönetiminin 1886 yılındaki sayımına göre 20 hanede 103 kişi yaşıyordu. Araveti olarak kaydedilmiş olan köyün nüfusu sadece Gürcülerden oluşuyordu.[4-5]

Birinci Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru Rus ordusunun bölgeden çekilmesinden sonra Araveti, 1918-21 arasında bağımsız Gürcistan’ın sınırları içinde yer aldı. 1921’de, Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgali sırasında, Araveti’nin de içinde yer aldığı bölgeyi Türkiye fiilen ele geçirdi. 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Araveti’nin de bağlı olduğu Artvin ve Ardahan Türkiye’ye bırakıldı.[6]

1922 tarihli nüfus cetveline göre Araveti’de 6 hanede 28 Gürcü yaşıyordu.[7] Nüfusun bu kadar azalması 93 Harbi’nden sonraki dönemlerde devam eden göçle açıklanabilir. 1926 yılındaki nüfus tahririne göre ise, köyde ikamet edenlerin sayısı biraz artmış ve köyün nüfusu 41 kişiye ulaşmıştı.[8]

Kaynakça:
1. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 1927, s. 118.
2. ^ “Gonio kazası (1886 Yılı)” (Rusça). Erişim tarihi: 11 Ocak 2020.
3. ^ Köylerimiz, (Yayımlayan) Dahiliye Vekaleti, 1933, İstanbul, s. 47.
4. ^ “Gonio kazası (1886 Yılı)” (Rusça). Erişim tarihi: 11 Ocak 2020.
5. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce), 2019, Tiflis, s. 18.
6. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41.
7. ^ Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, 2013, s. 61.
8. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 2010 (Birinci baskı 1927), s. 143.

Not: Bu yazı ႧႤႧႰႨ ႾႠႰႨ tarafından Vikipedi için kaleme alınmıştır.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close