Ahiza

Ahiza (Gürcüce: ახიზა; translit.: “ah’iza”), tarihsel Klarceti bölgesinde, günümüzde ise Artvin ilinin Ardanuç ilçesinde bir yerleşim yeridir. Ortaçağda Klarceti’de iki büyük kaleden biri olan Ahiza Kalesi bu köyün yakınında yer alır. Ahiza köyünün adı 1925’te Ferhatlı olarak değiştirilmiştir.[1]

Ahiza Kalesi. Fotoğraf: Buba Kudava,  Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu, 2018, Tiflis.

TARİHÇE
Ahiza, tarihsel Tao-Klarceti bölgesinin eski bir yerleşim yerinden biridir. Köyün iki kilometre kadar kuzeyinde, Cehennem Deresi’nin sağ kıyısında yer alan Ahiza Kalesi de bu köyün adını taşımaktadır.[2] Ahiza Kalesi 5. yüzyılda Gürcü kralı Vahtang Gorgasali tarafından yenilenmiştir.[3]

Ahiza 1080’de bütün bölge gibi Büyük Selçuklular tarafından istila edildi. Ahiza’nın da içinde yer aldığı bölge 16. yüzyılda Osmanlılar tarafından fethedildi ve yöre Çıldır Eyaleti içinde yer aldı. 16-17. yüzyıllarda Ahiza bu eyaletin Ardanuç sancağının merkez nahiyesine bağlı bir köydü.[4] 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda köy Rusya’nın eline geçti. 1907 Rus kayıtlarında Artvin ili (okrug) Ardanuç ilçesi (uçastka) sınırları içinde gösterilen köyün adı Ahiza olarak geçer.[5]

1878-1917 arasında bölgeyi elinde tutan Rusların kayıtlarına göre Müslüman Gürcülerin yaşadığı Ahiza’nın nüfusu 1886’da 8 kişiden, 1907’de 212 kişiden oluşuyordu.[6] 1908’de ise köyde 157 Müslüman Gürcü yaşıyordu.[7] 1918-1921 arasında bağımsız Gürcistan sınırları içinde kalan Ahiza 1921’de, Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgali sırasında askeri bir harekâtla yeniden Türkiye’ye katıldı.[8] 1922 tarihli nüfus cetveline göre Ahiza köyünde 23 hanede 73 kişi yaşıyordu.[9] 1926 nüfus tahririne göre ise köyün nüfusu, 53’ü kadın ve 48’i erkek olmak üzere 101 kişiden oluşuyordu.[10]

Köyün adı 1925’te Ferhatlı olarak değiştirilmiştir.

Köyün merkezinin 300 m doğusunda yer alan Ahiza Kilisesi. Fotoğraf: Buba Kudava,  Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu, 2018, Tiflis.

TARİHSEL YAPILAR
Ahiza’da üç kilise ile bir kalenin bulunduğu bilinmektedir. Bugün geriye hiçbir şey kalmamış olan kiliselerden biri Piskoposluk kilisesiydi. Bunun dışında iki tane de köy kilisesi vardır. Köyün merkezinin 250 m batısında bulunan kilise tek nefli bir yapıydı ve bu kiliseden günümüze yıkıntılar kalmıştır. Diğer köy kilisesi de tek neflidir ve günümüze kalmış yıkıntıları köyün merkezinin 300 m doğusunda yer alır.

Ortaçağda Klarceti’de iki büyük kalesinden biri olan Ahiza Kalesi, Ahiza köyünün iki kilometre kadar kuzeyinde, Cehennem Deresi’nin sağ kıyısında yer alır. Bir kısmı günümüze ulaşan kale 5. yüzyılda Gürcü kralı Vahtang Gorgasali tarafından yenilenmiştir.[11]

Kaynakça:
1. ^ Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, 2013, s. 54.
2. ^ “Ahiza Kalesi” (Gürcüce). 7 Ağustos 2019.
3. ^ Özhan Öztürk, Karadeniz – Ansiklopedik Sözlük, 2005, 2 cilt, s. 36.
4. ^ Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (Gürcüce ve Osmanlıca), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis 1979, s. 106.
5. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Türkçe-İngilizce), 2019, Tiflis, s. 32.
6. ^ İnga Gutidze, “Ardanuç’ta Yer Adları” (Gürcüce). 7 Ağustos 2019.
7. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları, 2019, Tiflis, s. 32.
8. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41.
9. ^ Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, 2013, s. 54.
10. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 2010, s. 142.
11. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 130-131.

Not: Bu yazı ႧႤႧႰႨ ႾႠႰႨ tarafından Vikipedi için kaleme alınmıştır (18 Eylül 2019).

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close