Ahiza

AHİZA (Gürcüce: ახიზა; translit.: “ah’iza”), tarihsel Klarceti bölgesindeki yerleşim yerlerinden biridir. Günümüzde Artvin ilinin Ardanuç ilçesinde yer alır ve adı Ferhatlı olarak değiştirilmiştir. Ortaçağda Klarceti’de iki büyük kaleden biri olan Ahiza Kalesi köyün merkezinin yakınındadır.

KÖYÜN ADI
Tarihsel Klarceti bölgesinde yer alan köyün bilinen en eski adı Ahiza’dır. Gürcüce eski kaynaklarda rastlanan bu ad, Gürcücesinden (ახიზა) olduğu gibi Türkçeye geçmiştir. Nitekim Osmanlıca kaynaklarda köyün adı Ahiza (آخيذه) biçiminde yazılmıştır.[1,2] 93 Harbi’nde bölgeyi ele geçiren Ruslar da 1886 tarihli kayıtlarda Ahiza’nın adını aynı biçimde Ahiza (Ахиза) olarak kaydetmişlerdir.[3] Ahiza adı “yabancı kökenli olduğu” gerekçesiyle 1925 yılında Ferhatlı olarak değiştirilmiştir.[4] Nitekim 1928 tarihli Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları adlı Osmanlıca yayında köyün adı Ferhadli (فرهادلي) olarak geçer.[5] Bununla birlikte Dahiliye Vekaleti’nin 1933 yılında yayımladığı Köylerimiz adlı kitapta köyün adı Ahiza olarak yazılmıştır.[6]

Ahiza Kalesi. Fotoğraf: Buba Kudava,  Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu, 2018, Tiflis.

TARİHÇE
Ahiza, tarihsel Tao-Klarceti bölgesinin en eski yerleşim yerlerinden biridir. Köyün iki kilometre kadar kuzeyinde yer alan Ahiza Kalesi‘nin 5. yüzyılda Gürcü kralı Vahtang Gorgasali tarafından yenilenmiş olması da yerleşimin eski olduğunu göstermektedir.[7] Ahiza, birleşik Gürcü Krallığı sınırları içindeyken 1080’de bütün bölge gibi Büyük Selçuklular tarafından istila edildi. Daha sonra Gürcü atabegler tarafından yönetilen Samtshe Prensliği sınırları içindeyken, 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı İmparatorluğu tarafından fethedildi. Aynı dönemde, yaklaşık olarak Samtshe Prensliği topraklarında Çıldır Eyaleti kuruldu ve Ahiza bu eyaletin içinde yer aldı. 16-17. yüzyıllarda Ahiza bu eyaletin Ardanuç sancağının merkez nahiyesine bağlı bir köydü.[8]

Uzun süre Osmanlı egemenliğinde kalan köy, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Rusya’nın eline geçti. 1886 tarihli Rus kayıtlarına göre Ahiza’da 197 kişi yaşıyordu; bu nüfusun 8’i Gürcü, 179’u Türktü.[9] 1908’de ise, Artvin sancağı (okrug) Ardanuç kazasına (uçastok) bağlı bir köyün nüfusu 157 kişiden oluşuyordu ve nüfusun tamamı Müslüman Gürcü olarak kaydedilmiştir.[10]

Birinci Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru Rus ordusunun çekilmesinin ardından Ahiza, 1918-1921 arasında bağımsız Gürcistan sınırları içinde kaldı. 1921’de, Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgali sırasında askeri bir harekâtla yeniden Türkiye’ye katıldı. 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Ahiza’nın da içinde yer aldığı Artvin ve Ardahan bölgeleri Türkiye’ye bırakıldı.[11] 1922 tarihli nüfus cetveline göre Ahiza köyünde 23 hanede 73 kişi yaşıyordu.[12] 1926 nüfus tahririne göre ise köyün nüfusu, 53’ü kadın ve 48’i erkek olmak üzere 101 kişiden oluşuyordu.[13]

Köyün merkezinin 300 m doğusunda yer alan Ahiza Kilisesi. Fotoğraf: Buba Kudava,  Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu, 2018, Tiflis.

TARİHSEL YAPILAR
Ahiza’da üç kilise ile bir kalenin bulunduğu bilinmektedir. Bugün geriye hiçbir şey kalmamış olan kiliselerden biri Piskoposluk kilisesiydi. Bunun dışında iki tane de köy kilisesi vardır. Köyün merkezinin 250 m batısında bulunan kilise tek nefli bir yapıydı ve bu kiliseden günümüze yıkıntılar kalmıştır. Diğer köy kilisesi de tek neflidir ve günümüze kalmış yıkıntıları köyün merkezinin 300 m doğusunda yer alır. Ortaçağda Klarceti’de iki büyük kalesinden biri olan Ahiza Kalesi, Ahiza köyünün iki kilometre kadar kuzeyinde, Cehennem Deresi’nin sağ kıyısında yer alır. Bir kısmı günümüze ulaşan kale 5. yüzyılda Gürcü kralı Vahtang Gorgasali tarafından yenilenmiştir.[14]

Kaynakça:
1. ^ Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (Gürcüce ve Osmanlıca), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis 1979, s. 323.
2. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye (Osmanlıca), 1927, s. 115.
3. ^ “Ardanuç kazası (1886 Yılı)” (Rusça)
4. ^ Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, 2013, s. 54.
5. ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 78.
6. ^ Köylerimiz, (Yayımlayan) Dahiliye Vekaleti, İstanbul, 1933, s. 20.
7. ^ Özhan Öztürk, Karadeniz – Ansiklopedik Sözlük, 2005, 2 cilt, s. 36.
8. ^ Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (Gürcüce ve Osmanlıca), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis 1979, s. 106.
9. ^ “Ardanuç kazası (1886 Yılı)” (Rusça)
10. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları(Gürcüce-Türkçe-İngilizce), 2019, Tiflis, s. 32.
 11. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41.
12. ^ Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, 2013, s. 54.
13. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 2010 (Birinci baskı 1927), s. 142.
14. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 130-131.

Not: Bu yazı ႧႤႧႰႨ ႾႠႰႨ tarafından Vikipedi için kaleme alınmıştır.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close