Şuahevi

ŞUAHEVİ (Gürcüce: შუახევი; okunuşu: “şuah’evi”), tarihsel Klarceti bölgesindeki yerleşim yerlerinden biridir. Bugün Artvin iline bağlı Borçka ilçesinde yer alır.

Şuahevi’nin adı 1925’te Ortadere (bugün Ortamahalle) olarak değiştirilmiştir. Daha sonra da köy statüsü kaldırılmıştır. Banakna, Sanatisi, Valaşin ve Ohorcini‘yle birlikte bugünkü Alaca köyünü oluşturmaktadır.

KÖYÜN ADI
Gürcüce bir ad olan Şuahevi (შუახევი) iki kelimeden (შუა: orta; ხევი: dere) oluşan bir tamlamadır ve “orta dere” anlamına gelir. Köye sonradan verilen Türkçe  Ortadere adı da buradan alınmıştır.

Şuahevi adı Türkçeye, Şvahev, Şuahev, Şohav (شوخاو) biçimlerinde girmiştir (1: 118). 

Gürcistan’da günümüzde de Şuahevi adı taşıyan yerleşmeler vardır.

Şuahevi’nin konumu.

DEMOGRAFİ
Şuahevi’de kadın ve erkek nüfusunun birlikte tespit edildiği ilk sayım Rus idaresi sırasında, 1886’da yapılmıştır. Buna göre köyde 25 hanede 106 kişi yaşıyordu (2; 3: 18). Hane başına ortalama 4,2 kişi düşmesi dikkat çekicidir. Bu durum nüfusun bir kısmının Rus idaresinden Osmanlı ülkesine göç etmiş olması, boşalan evlere de kalan nüfusun yerleşmesiyle açıklanabilir. Böylece hane başına düşen ortalama nüfus azalmış olabilir. Nitekim Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze’nin 1893’te verdiği bilgiye göre, Şuahevi’de 15 hane kalmış, geriye 6 hane göç etmişti (4).

Şuahevi’nin “Şuahev” ve “Ortadere” olarak kaydedildiği kaynaklara göre köyde 1922’de 10 hanede tamamı Gürcü olan 42 kişi, 1926’da 12 hanede 58 kişi yaşıyordu (5; 6: 143). 

TARİHÇE
Tarihsel Klarceti bölgesindeki yerleşim yerlerinden biri olan Şuahevi’nin eski tarihine ilişkin bilgi yoktur. 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlıları eline geçmeden önce köy, birleşik Gürcü Krallığı’nın parçalanması sırasında ortaya çıkan Samtshe-Saatabago’nun (1268-1625) sınırları içinde kalıyordu. 

Şuahevi uzun süre Çıldır Eyaleti’nin bir parçası olarak Osmanlı egemenliğinde kaldı. 93 Harbi’nde (1877-1878) Çarlık Rusyası’nın eline geçti. Rus idaresi sırasında Batum oblastı içinde Batum sancağının (okrug) Gonio kazasına (uçastok) bağlıydı. Bu kazaya bağlı Sanatisi nahiyesinde yer alıyordu (2).

Şuahevi, Birinci Dünya Savaşı sonlarında Rus ordusunun bölgeden çekilmesinin ardından bir süre bağımsız Gürcistan’ın sınırları içinde kaldı. Sovyet Rusya’nın Gürcistan’ı işgal etmesinin  ardından, 1921’de Anakara Hükümeti ile Sovyet Rusya arasında imzalanan Moskova Antlaşması’yla Türkiye’ye bırakıldı (7: II,41).

1922 ve 1926 nüfus tespitlerinde, önce Borçka kazasının merkez nahiyesine, sonra Artvin’in merkez ilçesine bağlı Borçka nahiyesine bağlı köylerden biriydi (5; 6: 143). 1928’de Ortadere olarak kaydedilmiş olan Şuahevi, daha sonra Alaca köyü sınırları içinde kalmıştır (8: 78).

KAYNAKÇA:
1. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, 1927 (Latin harfli Türkçe, 2010). 
2. ^ “Gonio kazası (1886 Yılı)” (Rusça). 
3. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Türkçe-İngilizce), Tiflis, 2019. 
4. İveria gazetesi, 5 Ağustos 1893, Tiflis, sayı: 166.
5. ^ Nurşen Gök, “Artvin Livası’nın Anavatan’a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
6. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, İstanbul, 2010 (Birinci basım 1927).
7. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2 Cilt.
8. ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close