Kvabaki

KVABAKİ (Gürcüce: ქვაბაქი; okunuşu: “kvabaki”), tarihsel Tao bölgesindeki yerleşim yerlerinden biridir. Günümüzde Artvin ilinin Yusufeli ilçesinde bulunmaktadır. Adı 1959 yılında Yüksekoba olarak değiştirilmiştir.

Kvabaki, Yusufeli’nin kuzeyinde yer alır. Kasabaya 48 km uzaklıktadır. Çevresinde Gudashevi (Özgüven), Hevek (Bıçakçılar), Balhi (Balcılı) ve Arcevani ( Balalan) adlı köyler bulunmaktadır.

KÖYÜN ADI
Köyün bilinen en eski adı Kuabahi (ქუაბახი) ya da Kuabaki / Kvabaki’dir (ქუაბაქი/ქვაბაქი). Gürcüce olan bu yer adı, Kvabay (ქვაბაჲ) ya da Kvaba (ქვაბა) kelimesinden değişime uğramış olmalıdır. Kvabaki adı erken dönemde Osmanlıca’ya Kvabak (کواباك) olarak girmiştir (1:19-20; 2:I.380). 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde ise, Kobak / Kubak (كوباك) biçimini almıştır (3:VIII.358). Kvabaki adı daha geç tarihte Türkçe resmî kaynaklarda Köbek ve Köbak olarak da geçer.

Kuabaki / Kvabaki’nin kazan anlamına gelen Gürcüce “kuabi/kvabi” (ქუაბი/ქვაბი) kelimesinden türemiş bir yer adı olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim köyün kurulu olduğu arazinin yapısı kazanı andırmaktadır. Kvabaki, Yusufeli ilçesinde Gürcü dilinin konuşulduğu köylerden biridir.

Eski adı Kvabaki veya Kobak olan Yüksekoba köyü. Fotoğraf: Münevver Sarıkaya Akgül. Taner Artvinli, Yusufeli Külliyâtı, İstanbul, 2013, 2 cilt.

DEMOGRAFİ
Kvabaki’nin görece erken döneme ait nüfus bilgisi, 1835 tarihli Osmanlı nüfus tespiti üzerinden verilebilir. Bu tespitte köyde 65 hane ve 190 erkek kaydedilmiştir. Osmanlı idaresi geleneksel olarak sadece erkek nüfus tespit ediyordu. Bundan dolayı Kvabaki’nin toplam nüfusunu bulmak için bir o kadar da kadın nüfusu eklemek gerekir. Bunun sonucunda köyün nüfusunun 380 kişiden oluştuğu, hane başına ortalama 5,8 kişinin düştüğü ortaya çıkar (2:I.380).

Bu tarihten yaklaşık 40 yıl sonra, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Kvabaki’nin nüfusu 66 hane ve 209 kişi olarak tespit edilmiştir. Osmanlı idaresinin bu tarihte de sadece erkek nüfus tespit ettiği bilinmektedir. Bunun sonucunda köyün toplam nüfusunun 418 kişiden oluştuğu söylenebilir. 1835 yılına göre köyün nüfusu biraz artmış, hane başına düşen ortalama nüfus da 6,3 kişiye çıkmıştır (3:VIII.359).

Kvabaki’nin nüfusu 1935 yılında 512 kişiden oluşuyordu (4:38). Kvabaki nüfus açısından büyükçe bir köy olma özelliğini bu tarihte de koruyordu. Günümüzde ise köyde yaklaşık 70 kişi yaşamaktadır.

Kvabaki köyünde yıkılmış evler. Fotoğraf: Münevver Sarıkaya Akgül. Taner Artvinli, Yusufeli Külliyâtı, İstanbul, 2013, 2 cilt.

TARİHÇE
Kvabaki veya Kvaba, erken ve geç orta çağlarda, Gürcü Krallığı, birleşik Gürcistan Krallığı gibi Gürcü devletleri yönetimindeydi. Osmanlılar köyü, 16. yüzyılın ilk yarısında bu devletlerden biri olan Samtshe-Saatabago’dan (1268-1625) ele geçirdi. Osmanlı idaresine girince, aynı yüzyıl içinde önce Livana sancağına, daha sonra Çıldır Eyaleti’ne bağlandı. 1835 yılında ise, Lİvane-i Ulya sancağının bir köyüydü (2:I.380).

Kvabaki, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre Trabzon vilayetinin Lazistan sancağında Livana kazasının bir köyü olarak geçer. Geçim kaynağı tarıma dayanan köyde bu tarihte 60 öküz, 100 inek, 20 at, 126 keçi ve 100 koyundan oluşan bir hayvan varlığı tespit edilmiştir (3:VIII.359). 93 Harbi’nde (1877-1878) Livana kazası Rusların eline geçince, Kvabaki Osmanlı sınırları içinde kaldı ve Kiskim kazasına bağlandı.

Kvabaki, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde, Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının merkez nahiyesinin köylerinden biriydi (5:82). 1935 genel nüfus sayımında “Köbek” olarak kaydedilmiş olan Kvabaki, aynı idari konuma sahip olmakla birlikte, bu tarihte Yusufeli kazası Erzurum vilayetine bağlıydı (4:38). Türkçede Kobak, Köbek ve Köbak gibi değişik biçimlerde yazılmış olan Kvabaki, “yabancı kökten geldiği” için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Yüksekoba olarak değiştirildi (6:707). Ancak köyün yeni adı bazı resmî yayınlarda Yüksekova olarak da geçer. Nitekim Yüksekoba veya Yüksekova, sonra resmî yayınlarda “Yüksekoba (Kobak)” ve Yüksekova (Köbak) biçiminde yazılmıştır (7; 8).

KAYNAKÇA:
1. ^ Neriman Albayrak,Yusufeli İlçesinin Hidronomi ve Toponomisi (Gürcüce), Tiflis, 2018.
2. ^ Taner Artvinli, Yusufeli Külliyâtı, İstanbul, 2013, 2 cilt.
3. ^ Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt.
4. ^ 1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937.
5. ^  Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928.
6. ^Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968.
7. ^ 1975 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1977.
8. ^ 1980 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1981.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com ile oluşturun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close