Banakna

BANAKNA (Gürcüce: ბანაკნა; okunuşu: “banak’na”), tarihsel Klarceti bölgesinin yerleşim yerlerinden biridir. Bugün Artvin ilinin Borçka ilçesinde yer alır. Adı 1925’te Yangın (bugün Yangınlı mahallesi) olarak değiştirilmiştir.  Ohorcini, Şuahevi, Valaşeni ve Sanatisi’yle birlikte bugünkü Alaca köyünü oluşturmaktadır.

KÖYÜN ADI
Köyün bilinen en eski adı Banakna’dır. Ancak bu adın anlamı üzerine kesin bir bilgi mevcut değildir. Bundan dolayı köyün adı, Gürcüce Banaka (ბანაკა), Rusça Vanakna (Ванакна) biçiminde de yazılmıştır (1; 2). Bu ad Osmanlıcaya Banakna (باناقنا) olarak girmiştir (3: 118). Ancak Latin harfli Türkçeye Banagana, Yanakana gibi yanlış okuma biçimleriyle aktarılmıştır (4; 5: 143). 1933 tarihli köy listesinde Banakna olarak geçer (6:86). Halk arasında Banakna adı bugün de kullanılmaktadır.

Banakna (ბანაკნა), “geçici yerleşim” anlamına gelen Gürcüce “banaki” (ბანაკი) kelimesinin çoğulu “banakni”den (ბანაკნი) geliyor olabilir. Köyün eteğinde kurulu olduğu dağın adının “Tsablnara” (წაბლნარა) olması bu varsayımı destekler niteliktedir. “Tsablnara” ise, kestanelik anlamına gene “tsablnari”den (წაბლნარი) türemiştir. Bu durumda Banakna, eskiden başka bir köyün yaylası, geçici yerleşim yeri olmalıdır.

Banakna’nın konumu.

DEMOGRAFİ
 Banakna’da kadın ve erkek nüfusun birlikte tespit edildiği ilk sayım Rus idaresi sırasında yapılmıştır. 1886 tarihli bu sayıma göre Banakna’nın nüfusu 49 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun tamamı Gürcü olarak kaydedilmiştir (2). Bu tarihte köyün nüfusunun çok az olması dikkat çekicidir. Bunun nedeni Rus idaresinden Osmanlı ülkesine göç olabilir. Nitekim Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze’nin 1893’te verdiği bilgiye göre Banakna’da 4 hane kalmış, 3 hane göç etmiştir (1). 

Banakna’nın 1922 yılındaki nüfusu, 2 hanede yaşayan ve tamamı Gürcü olan 8 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte köy neredeyse tamamen boşalmıştı. 1926’da ise bu iki hanenin nüfusu 15 kişiye yükselmişti (4: 5:143).

Klarceti bölgesinde yaygın olan kemerli taş köprülerden biri olan Banakna Köprüsü. Fotoğraf: Şenol Taban.

TARİHÇE
Banakna, 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlıların eline geçtiğinde, birleşik Gürcü Krallığı’nın parçalanması sonucunda bağımsız devlet haline gelen Samtshe-Saatbago’nun (1268-1625) sınırları içinde bulunuyordu. Çıldır Eyaleti içinde, yaklaşık üç yüzyıl Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi’nde (1877-1878) Rusların eline geçti. Rus idaresinde Batum oblastı içinde, Batum sancağının (okrug) Gonio kazasına (uçastok) bağlıydı. Bu kazanın Sanatisi nahiyesinde yer alıyordu ve nüfus açısından nahiyenin en küçük köyüydü (2).

Banakna, Birinci Dünya Savaşı sonlarında Rus ordusunun bölgeden çekilmesinin ardından bir süre bağımsız Gürcistan’ın sınırları içinde kaldı. Sovyet Rusya’nın Gürcistan’ı işgal etmesinin  ardından, 1921’de Anakara Hükümeti ile Sovyet Rusya arasında imzalanan Moskova Antlaşması’yla Türkiye’ye bırakıldı (7: II,41). 

Banakna, 1922 ve 1926 nüfus tespitlerinde, önce Borçka kazasının merkez nahiyesine, sonra Artvin’in merkez ilçesine bağlı Borçka nahiyesine bağlı köylerden biriydi (4; 5: 143). 1928’de Yangın olarak kaydedilmiş olan Banakna, daha sonra Alaca köyü sınırları içinde kalmıştır (8: 79).

Banakna köyü ile Bagini köyünü birbirine bağlayan Banakna Köprüsü.

BANAKNA KÖPRÜSÜ
Banakna Köprüsü, Banakna köyünün yukarısında, Devskeli Deresi üzerinde tek kemerli taş köprüdür. Ebrika Kilisesi’ne kadar giden taş döşeli eski bir güzergahta, gözden ırak bir noktada bulunduğu için gümümüze büyük ölçüde sağlam ulaşmıştır. Bununla birlikte, köprünün Banakna tarafından kalan ayağı defineciler tarafından tahrif edilmiştir. Henüz incelenmemiş olan Banakna Köprüsü, küçük ama bölgedeki en yüksek köprülerden biridir. Aynı zamanda Borçka’dan Bagini’ye giden yol üzerinde yer alır. Köprü, derenin bir tarafında kalan Banakna, Araveti ile Şuahevi’yi, diğer taraftaki Ebrika, Nigia ve Peturli’ye bağlamaktadır. Petruli’de bulunan Ebrika Kilisesi’ne de buradan ulaşılır. Banakna Köprüsü, büyük bir olasılıkla 12. yüzyılda inşa edilmiştir.

KAYNAKÇA:
1. ^ İveria gazetesi, Tiflis, 5 Ağustos 1893, sayı: 166.
2. ^ “Gonio kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
3. ^ “Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye (Osmanlıca), 1927 (Latin harfli baskı, 2010).
4. ^ Nurşen Gök, “Artvin Livası’nın Anavatan’a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
5. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, İstanbul, 2010 (Birinci basım 1927).
6. ^ Köylerimiz, (Yayımlayan) Dahiliye Vekaleti, İstanbul, 1933.
7. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2 cilt.
8. ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close