Tskalsimeri

TSKALSİMERİ (Gürcüce: წყალსიმერი; okunuşu: “ts’q’alsimeri”), tarihsel Şavşeti bölgesindeki yerleşim yerlerinden biridir. Günümüzde Artvin ilinin Şavşat ilçesinde yer alır ve adı 1925’te Balıklı olarak değiştirilmiştir. 

Şavşat’ın kuzeybatısında, Gürcistan sınırına görece yakın bir yerde yer alır. Artvin’e 100 km, Şavşat’a 42 km uzaklıktadır. Hemen yakınında Agara (Erikli) köyü bulunmaktadır.

KÖYÜN ADI
Köyün bilinen en eski adı Tskalsimeri’dir. Bu ad Türkçede Zığalsmer (زيغالسمر),biçimini almıştır (1:161) Oysa daha erken dönemde Gürcüce “su, dere” anlamına gelen “tskali” (წყალი) kelimesi Osmanlıca “zğal” (زغال) biçiminde yazılıyordu (2: I,188). Köyün adı Türkçe Skalsimer biçiminde de yazılır. 19. yüzyılın son çeyreğinde bölgeye egemen olan Ruslar ise, köyün adını Tskaltsimer (Цкальцимер) olarak kaydetmişlerdir (3).

Tskalsimeri (წყალსიმერი), su, dere anlamına gelen “tskali” (წყალსი) ile öte, öte yaka anlamına gelen “imeri” (იმერი) kelimelerinden oluşur. Köyün adı “suyun öte yakası” anlamına gelir.

Tskalsimeri ve çevresindeki köyler.

DEMOGRAFİ
Tskalsimeri’de kadın ve erkek nüfusu ilk kez Rus idaresi sırasında tespit edilmiştir. 1886’daki bu tespite göre köyde 113 hanede 693 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamı Gürcü olarak kaydedilmiştir. Hane başına ortalama 6,1 kişi düşmesi, ailelerin kalabalık olmadığını göstermektedir. Tskalsimeri aynı zamanda dört köyü kapsayan bir nahiyeydi (сельское общество / kırsal topluluk) ve bu nahiyenin en kalabalık köyü Tskalsimeri’ydi. 2.467 kişiden oluşan nahiye nüfusunun %32’si bu köyde yaşıyordu. Rus idaresinde köyün nüfusu artmış, 1907 yılında 827 kişiye çıkmıştır (4:15, 50)

Tskalsimeri’nin Türkiye sınırları içinde kalmasından bir yıl sonra, 1922’de köyde 125 hanede 871 Müslüman Gürcü yaşıyordu. Nüfusun 427’si kadın, 444’ü erkekti (5). Nüfusun artmaya devam etmesi, köyden önemli bir göçün gerçekleşmediğini göstermektedir. Tskalsimeri’nin nüfusu 1926’da 965 kişiye ulaşmıştır (6). Günümüzde köyün nüfusu 280 kişi civarındadır.

Tskalsimeri köyündeki İmerhevliler (bir kısmı köydeki mektebe devam eden talebedir). Fotoğraf: Niko Mari, 1904. Fotoğraf Mari’nin 1904 tarihli gezisinin notları olan Şavşeti ve Klarceti Gezi Günlükleri (1911; Petersburg, Rusça; Gürcüce baskısı 2015, Batum) adlı kitaptan alınmıştır.

TARİHÇE
Tarihsel Şavşeti bölgesinde yer alan Tskalsimeri’nin kuruluşuna dair bilgi yoktur. Köyde günümüze ulaşan tarihsel kalıntı da bulunmadığı için bu yerleşimin eski tarihine ilişkin tahmin yürütmek de mümkün değildir. Bununla birlikte köyün bulunduğu bölgeyi Osmanlılar  16. yüzyılın ikinci yarısında ele geçirdi. Bu tarihte Tskalsimeri, birleşik Gürcü Krallığı parçalanırken ortaya Samtshe-Saatabago’nun (1268-1625). 

Uzun süre Osmanlı idaresinde kalan Tskalsimeri, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Çarlık Rusyası’nın eline geçti. Rus idaresinde Batum oblastı içinde, Artvin sancağının (okrug) Şavşet-İmerhevi kazasına (uçastok) bağlıydı. Aynı kazaya bağlı nahiyelerden de biriydi.  Tskalsimeri nahiyesi, Tskalsimeri köyünün dışında Diobani, İphrevi ve Tsetileti’yi kapsıyordu. 

1904 yılında Tskalsimeri köyünü ziyaret den Niko Mari de köyün o tarihte üç mahalleden oluştuğunu belirtir. Niko Mari’ye göre köyde 112 ev vardı. Bir cami, bir mektep ve bir de okul bulunuyordu. Okula yüz kadar öğrenci devam ediyordu. Bununla birlikte Mari köydeki mektebe devam edenlerin sayısının fazlalığına dikkat çekmiştir (7:168).

Birinci Dünya Savaşı’nın sonunda Rus ordusunun çekilmesinin ardından Tskalsimeri bir süre bağımsız Gürcistan sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgal etmesinin ardından Sovyet Rusya’yla imzalan 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaşması’yla Türkiye’ye bırakıldı (8:2,41). 1922 ve 1926 nüfus tespitlerinde İmerhevi nahiyesinin köylerinden biriydi. 

KAYNAKÇA:
1. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, 1927 (Latin harfli Türkeçe, 2010).
2. ^ Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Gürcüce ve Osmanlıca), (Yayıma hazırlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt.
3. ^ “Şavşat-İmerhev kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
 4. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Türkçe-İngilizce), Tiflis, 2019.
5. ^ Nurşen Gök, “Artvin Livası’nın Anavatan’a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
6. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, 2010 (Birinci basım 1927).
7. ^ Niko Mari, Şavşeti ve Klarceti Gezi Günlükleri, Batum, 2015 (Birinci basım: 1911, Petersburg, Rusça).
8. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2 cilt.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close