Çilauri

ÇİLAURİ (Gürcüce: ჭილაური; okunuşu: “ç’ilauri”), tarihsel Klarceti bölgesindeki yerleşim yerlerinden biridir. Bugün Artvin ilinin Murgul ilçesinde yer alır. Adı 1925 yılında Çiller olarak değiştirilmiştir. Çilauri, bugünkü Küre köyünün mahallelerinden biridir. 

KÖYÜN ADI
 Çilavri (ჭილავრი) olarak da yazılan Çilauri, köyün bilinen en eski adıdır. Bu yer adı Türkçeye Cilaur (جلاور), Çilavur (چیلاوور), Cilavur olarak girmiştir (1:VIII.354; 2:120). 93 Harbi’nde (1877-1878) Klarceti bölgesini ele geçiren Ruslar köyü Başköy’ün bir mahallesi olarak kaydetmiştir (3:24). 

Çilauri, bir tür hasır otu olan Gürcüce “çila”dan (ჭილა: kofa) türemiş bir yer adıdır ve bu bitkinin yetiştiği yeri ifade eder. Ayrıca Çilauri Gürcüce bir aile adıdır ve köyün eskiden bu soyadına sahip insanların yaşadığı yer olması da mümkündür. 

Bugün Küre köyünün Çiller adıyla bir mahallesi olan Çilauri köyü. Fotoğrafın kaynağı.

DEMOGRAFİ
 Çilauri’nin görece erken döneme ait nüfusu 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesi üzerinden verilebilir. Bu tarihte köyde 11 hanede yaşayan 29 kişi kaydedilmiştir. Salnamede belirtilmemiş olmakla birlikte bu tarihte Osmanlı idaresinin sadece erkek nüfusu tespit ettiği bilinmektedir. Bundan dolayı Çilauri’nin toplam nüfusunu bulmak için erkek nüfusu kadar kadın nüfusu eklemek gerekir. Bunun sonucunda köyün nüfusunun 58 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Hane başına ortalama 5,2 kişi düşmesi, köydeki ailelerin kalabalık olmadığını göstermektedir (1:VIII.355). 

Rus idaresi sırasında Çilauri ayrı bir köy değil, Başköy’ün bir mahallesi olarak kaydedilmiştir. 1886 yılındaki nüfus sayımında, Çilauri (Çilavri), Lomiketi ve Poroseti köylerini de kapsayan Başköy’ün nüfusu 24 hanede yaşayan 140 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun tamamı Gürcü olarak kaydedilmiştir. Başköy’le birlikte aslında dört köyü kapsayan bu yerleşmenin nüfusuna bakınca, Çilauri’nin en fazla 6 haneden oluştuğu söylenebilir (4; 3:24). Bu da Rus idaresinde köyün nüfusunun yarısının Osmanlı ülkesine göç ettiğini göstermektedir. 

Nitekim köyün Türkiye’ye bırakılmasından bir yıl sonra, 1922 yılında yapılan nüfusu tespitinde köyde 4 hane ve tamamı Gürcülerden oluşan 21 kişi kaydedilmiştir (5). 1876 yılıyla kıyaslandığında, Rus idaresindeki köyün nüfusunun yarıdan fazlasının Osmanlı ülkesine göç etmiş olduğu bu kayıttan da anlaşılmaktadır. Bundan dört yıl sonra, 1926 yılında köyde hane sayısı 5’e, kişi sayısı da 35’e yükselmiştir (6:144). 1935 genel nüfusu sayımında, 1925 yılında köye verilmiş yeni ad olan Çiller geçmemektedir. Bu durum Çilauri’nin bu tarihten önce Küre köyüne bir mahalle olarak bağlandığını göstermektedir (7).

TARİHÇE
Çilauri’nin tarihine ilişkin belli başlı kaynaklarda bilgi yoktur. Köyün tarihine ışık tutacak tarihsel bir kalıntı da tespit edilmemiştir. Bununla birlikte, Murgul vadisinin köylerinin bilinen tarihi üzerinden Çilauri’nin erken orta çağda Gürcü Krallığı, geç orta çağda birleşik Gürcü Krallığı ve Gürcü prensliği Samtshe-Saatabago  (1268-1625) sınırları içinde kaldığı söylenebilir. Köyü Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcü yönetiminden ele geçirdi. Çilauri, 19. yüzyılın ikinci yarısında Trabzon vilayeti sınırları içinde Lazistan sancağına bağlı Livana kazasının bir köyüydü. Başlıca geçim kaynağı tarım olan köyde, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre sadece 15 öküz ve 40 inek besleniyordu (1:VIII.355).

Murgul vadisindeki tarihi yollardan biri Çilauri’den geçerek Arkabi’ye (Arhavi) ulaşıyordu. Bu yol Murgul’dan Başköy’e doğru çıkıyor, Kura ve Çilauri’den geçerek Lomiketi’ye varıyordu. Başköy’den sonra ise, Poroseti’den geçip Parehi Geçidi’ne ulaşıyordu. Bu geçitten aşağıya doğru Arkabi vadisini izleyerek Potocur, Üçırmak, Sidere ve Kavak köylerinden geçip Arhavi’de son buluyordu (8:78).

Uzun süre Osmanlı idaresinde kalan Çilauri, 93 Harbi’nde (1877-1878) Rusların eline geçti. Rus idaresinde Artvin sancağının (okrug) Artvin kazasına (uçastok) bağlı Başköy’ün bir mahallesiydi (4). Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra bir süre bağımsız Gürcistan’ın sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgali sürerken, Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Türkiye’ye bırakıldı (9:II.41).

Çilauri, Türkiye’ye bırakılmasından bir yıl sonraki 1922 yılında Borçka kazasının Murgul nahiyesine bağlıydı (5). Artvin vilayetine bağlı Murgul nahiyesinin bir köyüyken adı 1925 yılında, muhtemelen Çilauri’ye benzetmek için Çiller olarak değiştirildi (6:144). 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Çiller (چیللر) adıyla ayrı bir köy olarak geçer (10:79). 1935 genel nüfus sayımından ayrı bir köy olarak geçmemesi, bu tarihten önce Küre’ye bağlı mahalleye dönüştürülmüş olduğunu göstermektedir (7). Çilauri adı “Çilavur” ya da “Cilavur” biçiminde halk arasında bugün de kullanılmaktadır.

KAYNAKÇA:
1. ^ Trabzon Vilayeti Salnamesi: 1869−1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt.
2. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye (Osmanlıca), 1927.
3. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Türkçe-İngilizce), Tiflis, 2019.
4. ^ “Artvin kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
5. ^ Nurşen, Gök, Artvin Livası’nın Anavatan’a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
6. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, İstanbul, 2010 (Birinci basım 1927).
7. ^ 1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937.
8. ^ Klarceti (Gürcüce), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Şota Mamuladze, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Cemal Karalidze, Batum, 2016.
9. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2 cilt.
10. ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com ile oluşturun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close