Manatba

MANATBA (Gürcüce: მანატბა; okunuşu: “manat’ba”), tarihsel Şavşeti bölgesinin yerleşim yerlerinden biridir. Bugün Artvin iline bağlı Şavşat ilçesinin bir köyüdür. Adı sonradan Yeşilce olarak değiştirilmiştir. 

Manatba, Şavşat‘ın kuzeyinde yer alır. Bu kasabaya 50 km uzaklıktadır. Çevresinde Agara (Erikli), Hohlevi (Çağlıpınar) ve Çihta (Akdamla) adlı köyler bulunmaktadır.

KÖYÜN ADI
Köyün bilinen en eski adı Manatba’dır. Türkçeye Manatba olarak girmiştir (1; 2:187). 93 Harbi’nde (1877-1878) Şavşeti bölgesini ele geçiren Ruslar da köyün adını Manatba (Манатба) olarak kaydetmiştir (3). Rus idaresi sırasında Şavşeti bölgesini gezen Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze 1893’te kötün adını aynı biçimde, Manatba (მანატბა) olarak yazmıştır (4:296).

Manatba adında geçen “tba” (ტბა) Gürcüce “göl” anlamına gelir. Ancak “Mana”nın anlamına dair kesin bir bilgi yoktur. Manatba, “Mana’nın Gölü” veya “Mana Gölü” olarak çevrilebilir. “Küçük göl” anlamına gelen Manana Tba’dan (მანანა ტბა) Manatba’ya dönüşmüş olabilir. Manatba’da günümüzde de kullanılan Sabadura (საბადურა), Sakaloevi (ნაკალოევი), Vanati (ვანათი), Natsara (ნაცარა) gibi Gürcüce mevki adları da buranın eski bir Gürcü yerleşmesi olduğuna işaret etmektedir (5:188).

Bugün Yeşilce adını taşıyan Manatba köyü. Fotoğraf: Şavşat Belediyesi.

DEMOGRAFİ
Manatba köyünün görece erken döneme ait nüfusu, Rus idaresinin 1886 yılında yaptığı tespit üzerinden verilebilir. Bu tarihte iki mahallenin Ohet-Manatba olarak kaydedildiği köyde 20 hanede 150 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı Gürcülerden oluşuyordu (3; 6:10). Rus idaresi sırasında bölgeyi dolaşmış olan Zakaria Çiçinadze 1893 yılında, Manatba’dan 25 hanenin Osmanlı ülkesine göç etmiş olduğunu, köyდე 6 hanenin bulunduğunu yazmıştır (7:141; 4:296).

Manatba’nın Türkiye’ye bırakılmasından bir yıl sonra, 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespitine göre Ohet-Manatba’da, 37 hanede 112’si kadın ve 107’si erkek olmak üzere 219 kişi yaşıyordu. Bu tespitte de köyün nüfusunun tamamı Gürcü olarak kaydedilmiştir (1). Hane başına ortalama yaklaşık 6 kişi düşmesi, ailelerin kalabalık olmadığını göstermektedir.

Manatba, bu tarihten sonraki nüfus tespitlerinde ayrı bir köy olarak geçmemektedir. Bu durum köyün mahalleye dönüştürüldüğünü göstermektedir. 1994 yılında Manatba, Yeşilce adıyla yeniden köy haline getirilmiştir (2:187). Günümüzde köyde yaklaşık 130 kişi yaşamaktadır.

TARİHÇE
Manatba, tarihsel Gürcistan’ın güneybatı kesimini oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti‘nin köylerinden biridir. Osmanlılar burayı 16. yüzyılda, birleşik Gürcistan Krallığını’nın ardından bu bölgeye hakim olan Gürcü devleti Samtshe-Saatabago’dan ele geçirmiştir.

Manatba, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi’nde Rusların eline geçti. Rus idaresinin Ohet-Manatba (Охет-Манатба) olarak kaydettiği köy, Artvin sancağının (okrug) Şavşet-İmerhevi kazasına (uçastok) bağlıydı. Ohet ve Manatba mahallerinden oluştuğu için Ohet-Manatba olarak kaydedilmiş olan köy, bu kazada yer alan Garkloba nahiyesinin 10 köyünden biriydi (3; 6:10). Rus idaresi sırasında, 1890’ların başında bölgeyi gezen Zakaria Çiçinadze Manatba’yı İmerhevi vadisinde Gürcücenin konuşulduğu köyler arasında saymıştır (4:296).

Manatba, Birinci Dünya Savaşı sonuna doğru bölgede Rus idaresinin sona ermesinin ardından bağımsız Gürcistan’nın sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgali sırasında Ankara Hükümeti’nin verdiği ültimatom üzerine Gürcü askerlerinin Artvin bölgesinden çekilmesiyle köy fiilen Türkiye’ye katıldı. 16 Mart 1921’de, Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması’yla da Manatba Türkiye’ye bırakıldı (8:II.41).

Ohet (Ukret?)-Manatba, 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespitine göre, Artvin livasının Şavşat kazasına bağlı İmerhevi nahiyesinin 18 köyünden biriydi (1). Bu tarihten sonraki nüfus tespitlerinde ayrı bir köy olarak geçmemektedir. Bu durum köyün mahalleye dönüştürüldüğünü göstermektedir. 1994 yılında Manatba, Yeşilce adıyla yeniden köy haline getirilmiştir (2:187). Köyün adı da bu sırada değiştirilmiş olabilir.

KAYNAKÇA:
1. ^ Nurşen Gök, “Artvin Livası’nın Anavatan’a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
2. ^ Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2013.
3. ^ “Şavşet-İmerhevi kazası (1886 Yılı)” (Rusça)
4. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcüler ve Gürcistan’daki Köyleri (Gürcüce), Tiflis, 1913.
5. ^ 2015 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce), Tiflis, 2016.
6. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce), Tiflis, 2019.
7. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcülerin Osmanlı Ülkesine Büyük Göçü (Gürcüce), Tiflis, 1912.
8. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 3 cilt.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com ile oluşturun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close