Avana

AVANA (Gürcüce: ავანა; okunuşu: “avana”), tarihsel Klarceti bölgesinin yerleşim yerlerinden biridir. Bugün Artvin ilinin Borçka ilçesinde yer alır. Adı 1925’te Avcılar olarak değiştirilmiştir. 

Avana, Borçka kasabasının 8 km güneydoğusunda, bugün baraja dönüşmüş olan Çoruh Nehri kıyısında yer alır. Çevresinde Dampala (Ambarlı), Thlazori (Zorlu) ve Kartla (Tütüncüler) köyleri bulunmaktadır. 

KÖYÜN ADI
Avana, bu yerleşim yerinin bilinen en eski adıdır. Bu ad Türkçeye de Avana (اوانە) olarak girmiştir (1:8.352). 93 Harbi’nde (1877-1878) Klarceti bölgesini ele geçiren Ruslar da köyün adını 1886 yılında Avana (Авано) olarak kaydetmiştir (2). Bu tarihten yaklaşık altı yıl sonra bölgeyi dolaşan Gürcü araştırmacı Zakaria Çiçinadze köyün adını aynı biçimde Avana (ავანა) diye yazmıştır (3:148; 4:120). 

Avana adının kökeni ve anlamı bilinmemektedir. Bununla birlikte köyde Zelieti (ზელიეთი,), Çilvana (ჭილვანა), Zegani (ზეგანი), Kornali (კორნალი), Kirakozi (კირაკოზი), Karianiklde (კარიანიკლდე) gibi mevki adları Avana’nın bir Gürcü yerleşmesi olduğunu göstermektedir (5:181). Öte yandan Avana Türkçe olmadığı için 1925 yılında köyün adı Avcılar olarak değiştirilmiştir.

Avcılar (Avana) köyü.

DEMOGRAFİ
Avana’nın göre erken döneme ait nüfusu 1835 tarihli Osmanlı nüfusu sayımı üzerinden verilebilir. Bu tarihte köyde 35 haneden ve 102 (?) erkek tespit edilmiştir. Köyün toplam nüfusunu elde etmek için bir o kadar da kadın nüfusu eklemek gerekir. Bunun sonucunda Avana’da 1835 yılında 204 kişinin yaşadığı söylenebilir (6:39). Trabzon vilayetinin 1876 tarihli salnamesinde ise Avana’nın nüfusu 28 hane ve 89 kişi olarak kaydedilmiştir. Salnamede belirtilmemiş olmakla birlikte bu tarihte de Osmanlı idaresinin sadece erkek nüfusu tespit ettiği bilinmektedir. Bundan dolayı köyün toplam nüfusunu bulmak için erkek nüfusu kadar kadın nüfusu eklemek gerekir. Bunun sonucunda köyde 178 kişinin yaşadığı ortaya çıkar (1:8.353).

Bundan on yıl sonra, Rusların 1886 tarihindeki tespitine göre köyünün nüfusu, tamamı Gürcü olan 28 kişiden oluşuyordu (2). 93 Harbi’nden (1877-1878) dolayı köyün neredeyse boşaldığı görülmektedir. Rusların tespitinden yaklaşık altı yıl sonra bölgeyi dolaşan Zakaria Çiçinadze köyde 18 hanenin yaşadığını, 5 hanenin göç ettiğini yazmıştır (3:148; 4:135). 1907 yılına gelindiğinde Avana’da 67 kişinin yaşadığı görülmektedir (8:30). 

Avana’nın yeniden Türkiye sınırlar içinde kalmasından bir yıl sonra, 1922’deki tespite göre köyün nüfusu 9 hanede yaşayan 44 Müslüman Gürcüden oluşuyordu (9). Yaklaşık elli yıl içinde köyün nüfusunun bu kadar çok değişmiş olması, hayli dikkat çekicidir. Dört yıl sonra köydeki hane sayısı 10’a, kişi sayısı da 55’e çıkmıştır (10:144). Buna rağmen Avcılar (Avana) köyü daha sonraki genel nüfus sayımlarında yer almamıştır. Bu da Avana’nın köy statüsünden çıkarıldığı anlamına gelir. 1980 gelen nüfus sayımında karşımıza çıkan köyün bu tarihte nüfusu 258 kişiden oluşuyordu (11). Bugün Avcılar /Avana köyünde yaklaşık 150 kişi yaşamaktadır.

TARİHÇE
 Tao-Klarceti bölgesinde yer alan Avana köyünün kuruluşu ve tarihi hakkında bilgi yoktur. Köyde, buranın tarihine ışık tutacak bir kalıntı da tespit edilmemiştir. Köyün bulunduğu bölgeyi Osmanlı Devleti 16. yüzyılda Gürcülerden ele geçirmiş ve Çıldır Eyaleti’nin bir parçasına haline getirmiştir. 

Rusların eline geçmesinden önce Avana, Osmanlı Devleti’nin eyalet sisteminden vilayet sistemine geçmesi üzerine 1867’de kurulan Trabzon vilayetinin Lazistan sancağına bağlıydı. Bu sancağın kazalarından biri olan Livana kazasının köylerinden biriydi. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre Avana’da tarımın yanında hayvancılık önemli bir yer tutuyordu. Bu salnamede 28 haneden oluşan köyde toplam 265 hayvan kaydedilmiştir. Bu hayvanların 60’ı öküz, 50’si inek, 2’si katır, 53’ü keçi ve 100’ü koyundu (1:8.353). 

Avana, 93 Harbi’nin (1877-1878) sonunda Rusların eline geçti. Rus idaresinde Artvin sancağının (okrug) Artvin kazasına (uçastok) bağlı bir köydü. Bu kaza içinde yer alan Kartla nahiyesinin dokuz köyünden biriydi (2). Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra Rus idaresinin son bulmasıyla bir süre bağımsız Gürcistan’ın sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgali sürerken Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Türkiye’ye bırakıldı (12:II.41).

Avana, 1922’de Borçka kazasına bağlı Murgul nahiyesinin bir köyüydü (9). 1925’te adı Avcılar olarak değiştirildi (10:144). Bununla birlikte “Avana” adı halk arasında bugün de kullanılmaktadır. 1980 genel nüfus sayımına kadar nüfus tespitlerinde adı geçmemektedir (11).

KAYNAKÇA:
1. ^  Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt.
2. ^  “Artvin kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
3. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcüler ve Gürcistan’daki Köyleri (Gürcüce), Tiflis, 1913.
4. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcülerin Osmanlı Ülkesine Büyük Göçü (Gürcüce), Tiflis, 1912.
5. ^ 2015 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce), Tiflis, 2016.
6. ^ Klarceti (Gürcüce), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Şota Mamuladze, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Cemal Karalidze, Batum, 2016.
7. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye (Osmanlıca), 1927 (Latin harfli Türkçe baskı, 2010).
8. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Türkçe-İngilizce), Tiflis, 2019.
9. ^ Nurşen Gök, “Artvin Livası’nın Anavatan’a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
10. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, 2010 (Birinci basımı 1927).
11. ^ 1980 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1981.
12. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

WordPress.com ile Ücretsiz Bir Web Sitesi Kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close