Avana

AVANA (Gürcüce: ავანა; okunuşu: “avana”), tarihsel Klarceti bölgesinin yerleşim yerlerinden biridir. Bugün Artvin ilinin Borçka ilçesinde yer alır. Adı 1925’te Avcılar olarak değiştirilmiştir. 

Avana, Borçka kasabasının 8 km güneydoğusunda, bugün baraja dönüşmüş olan Çoruh Nehri kıyısında yer alır. Çevresinde Dampala (Ambarlı), Thlazori (Zorlu) ve Kartla (Tütüncüler) köyleri bulunmaktadır. 

KÖYÜN ADI
Avana, bu yerleşim yerinin bilinen en eski adıdır. Bu ad 19. yüzyılın ikinci yarısında Türkçeye de Avana (اوانە) olarak girmiştir (1:8.352). 93 Harbi’nde (1877-1878) Klarceti bölgesini ele geçiren Ruslar köyün adını 1886 yılında Avano (Авано) olarak kaydetmiştir (2). Bu tarihten yaklaşık altı yıl sonra bölgeyi dolaşan Gürcü araştırmacı Zakaria Çiçinadze, 1927 yılında Artvin vilayeti hakkında kitabı yayımlanmış olan Muvahhid Zeki köyün adını Aavana (اوانا) olarak yazmıştır (3:148; 4:120). 

Avana adının kökeni ve anlamı bilinmemektedir. Bununla birlikte Türkçe bir ad olmadığı için 1925 yılında bu yer adı Avcılar olarak değiştirilmiştir.

Avcılar (Avana) köyü.

DEMOGRAFİ
Trabzon vilayetinin 1876 tarihli salnamesinde Avana’nın nüfusu 28 hane ve 89 kişi olarak kaydedilmiştir (1:8.353). Bundan on yıl sonra, Rusların 1886 tarihindeki tespitine göre köyünün nüfusu, tamamı Gürcü olan 28 kişiden oluşuyordu (2). 93 Harbi’nden (1877-1878) dolayı köyün neredeyse boşaldığı görülmektedir. Rusların tespitinden yaklaşık altı yıl sonra bölgeyi dolaşan Zakaria Çiçinadze köyde 18 hanenin yaşadığını, 5 hanenin göç ettiğini yazmıştır (3:148; 4:135).  1907 yılına gelindiğinde Avana’da 67 kişinin yaşadığı görülmektedir (6:30). 

Avana’nın yeniden Türkiye sınırlar içinde kalmasından bir yıl sonra, 1922’deki tespite göre köyün nüfusu 9 hanede yaşayan 44 Müslüman Gürcüden oluşuyordu (7). Yaklaşık elli yıl içinde köyün nüfusunun bu kadar çok değişmiş olması, hayli dikkat çekicidir. Dört yıl sonra köydeki hane sayısı 10’a, kişi sayısı da 55’e çıkmıştır (8:144). Buna rağmen Avcılar (Avana) köyü daha sonraki genel nüfus sayımlarında yer almamıştır. Bu da Avana’nın köy statüsünden çıkarıldığı anlamına gelir. İlk kez 1980 gelen nüfus sayımında karşımıza çıkan köyün bu tarihte nüfusu 258 kişiden oluşuyordu. Bugün Avcılar /Avana köyünde yaklaşık 150 kişi yaşamaktadır.

TARİHÇE
 Tao-Klarceti bölgesinde yer alan Avana köyünün kuruluşu ve tarihi hakkında bilgi yoktur. Köyde, buranın tarihine ışık tutacak bir kalıntı da tespit edilmemiştir. Köyün bulunduğu bölgeyi Osmanlı Devleti 16. yüzyılda Gürcülerden ele geçirmiş ve Çıldır Eyaleti’nin bir parçasına haline getirmiştir. 

Rusların eline geçmesinden önce Avana, Osmanlı Devleti’nin eyalet sisteminden vilayet sistemine geçmesi üzerine 1867’de kurulan Trabzon vilayetinin Lazistan sancağına bağlıydı. Bu sancağın kazalarından biri olan Livana kazasının köylerinden biriydi. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre Avana’da tarımın yanında hayvancılık önemli bir yer tutuyordu. Bu salnamede 28 haneden oluşan köyde toplam 265 hayvan kaydedilmiştir. Bu hayvanların 60’ı öküz, 50’si inek, 2’si katır, 53’ü keçi ve 100’ü koyundu (1:8.353). 

Avana, 93 Harbi’nin (1877-1878) sonunda Rusların eline geçti. Rus idaresinde Artvin sancağının (okrug) Artvin kazasına (uçastok) bağlı bir köydü. Bu kaza içinde yer alan Kartla nahiyesinin dokuz köyünden biriydi (2). Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra Rus idaresinin son bulmasıyla bir süre bağımsız Gürcistan’ın sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgal etmesinin hemen ardından Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Türkiye’ye bırakıldı (9:II.41).

Avana, 1922’de Borçka kazasına bağlı Murgul nahiyesinin bir köyüydü (7). 1925’te adı Avcılar olarak değiştirildi (8). Bununla birlikte “Avana” adı halk arasında bugün de kullanılmaktadır. Köy 1926 yılında da aynı idari konuma sahipti. Bir süre sonra Avana köy olmaktan çıkarılmış olmalı ki, 1980 genel nüfus sayımına kadar nüfus tespitlerinde adı geçmemektedir.

KAYNAKÇA:
1. ^  Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt.
2. ^  “Artvin kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
3. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcüler ve Gürcistan’daki Köyleri (Gürcüce), Tiflis, 1913.
4. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcülerin Osmanlı Ülkesine Büyük Göçü (Gürcüce), Tiflis, 1912.
5. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye (Osmanlıca), 1927 (Latin harfli Türkçe baskı, 2010).
6. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Türkçe-İngilizce), Tiflis, 2019.
7. ^ Nurşen Gök, “Artvin Livası’nın Anavatan’a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
8. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, 2010 (Birinci basımı 1927).
9. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close