Osmali

OSMALİ (Gürcüce: ოსმალი; okunuşu: “osmali’”), tarihsel Klarceti bölgesindeki yerleşim yerlerinden biridir. Günümüzde Artvin ilinin Murgul ilçesine bağlı bir köydür. Köyün adı 1925 yılında Özmal olarak değiştirilmiştir. 

Bucuri, Murgul kasabasının kuzeydoğusunda yer alır. Kasabaya 4 km uzaklıktadır. Çevresinde Kordeti (Çimenli) ve Bucuri (Akantaş) adlı köyler bulunmaktadır. Köy boğa güreşleriyle ünlüdür.

KÖYÜN ADI
 Osmali ya da Osmalo, köyün bilinen en eski adıdır. Bu yer adı Osmanlıca kaynaklarda Osmal (اوثمال) biçiminde geçer (1:VIII.354; 2:120). 93 Harbi’nden (1877-1878) sonra Klarceti bölgesine hakim olan Ruslar da köyü Osmal (Осмал) olarak kaydetmiştir (3). Bu tarihten bir süre sonra Murgul vadisini gezen Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze 1892’de köyün adını Osmalo (ოსმალო) biçimimde yazmıştır (4:133). 

Osmali (ოსმალი) ve Osmalo (ოსმალო) Gürcücede “Osmanlı” anlamına gelir. Bununla birlikte “Osmanlı” anlamına gelen Gürcüce kelimenin Osmanlı döneminde değişikliğe uğramadan yazılmış olması soru işaretine yol açmaktadır. Bu yer adının farklı bir kelimeden değişime uğramış olma ihtimali de vardır. Tarihsel olarak bir Gürcü yerleşmesi olan köyün adı Türkçe olmadığı için 1925 yılında Özmal olarak değiştirilmiştir.

Sırasıyla Osmali, Özmal ve Osmanlı adlarını taşıyan köy. Fotoğrafın kaynağı.

DEMOGRAFİ
 Osmali köyünün görece erken döneme ait nüfusu, 1835 tarihli Osmanlı nüfus tahriri üzerinden verilebilir. Bu tarihte köyde 40 hane ve 126 erkek kaydedilmiştir. Osmanlı idaresi geleneksel olarak sadece erkek nüfusu tespit ediyordu. Bundan dolayı köyün toplam nüfusunu bulmak için erkek nüfusu kadar kadın nüfusu eklemek gerekir. Bunun sonucunda köyün nüfusunun 252 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Her hanede ortalama 6,3 kişinin yaşadığı Osmali’nin o dönem için küçük bir köy olmadığı görülmektedir (5:39). 

Yaklaşık 40 yıl sonra, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre Osmali’nin nüfusu 34 hane ve 114 kişi olarak kaydedilmiştir. Salnamede belirtilmemiş olsa da bu tarihte de Osmanlı idaresi sadece erkek nüfusu tespit ediyordu. Bir o kadar kadın nüfusu eklendiğinde köyde 228 kişinin yaşadığı anlaşılır. 1835 yılından sonra köyde hane ve kişi sayısının azalması, Kırım Savaşı’nın (1853-1856) Osmanlı-Rus sınırına yakın bölgelerde yarattığı korku yüzünden göçle ilişkili olabilir (1:VIII.355). 

Nitekim Osmanli’nin 93 Harbi (1877-1878) sonrasında Rusların eline geçmesinden on yıl sonra, 1886 yılı Rus nüfus tespitine göre köyde sadece 1 hane 3 Gürcü kalmıştı. Rus idaresine geçen köyün boşaldığı ve halkın Osmanlı ülkesine göç ettiği görülmektedir (3; 6:22). Nitekim Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze, 1892 yılında, köyden 20 hanenin göç etmiş olduğunu not etmiştir (4:133). Göç eden Gürcüler Gönen ilçesinin Ekşidere ve Gölcük ilçesinin Nüzhetiye köylerine yerleşmiştir (5:252, 265). 1907 yılına gelindiğinde köyde, tamamı Gürcü olan 98 kişi yaşıyordu. Bu nüfus artışı, köyden göç etmiş olan bazı kişilerin geri dönmesi ya da köye yeni nüfus yerleştirilmesiyle açıklanabilir (6:43). 

Osmali’nin yeniden Türkiye sınırları içinde kalmasından bir yıl sonra, 1922 nüfus cetveline göre köyün nüfusu 14 hanede yaşayan 87 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte de köyün nüfusunun tamamı Gürcülerden oluşuyordu (7). Son 15 yılda nüfusun artmayıp bir miktar azalmış olması, Rus idaresindeki köyden Osmanlı ülkesine göçün devam ettiğini göstermektedir. 1926 yılında Osmali’de hane sayısı 18’e, kişi sayısı da 124 çıkmıştır (8:144). 1935 genel nüfus sayımında köyün nüfusunun 398 kişi olarak tespit edilmiş olması hayli dikkat çekicidir (9:304). Dokuz yılda köyün nüfusunun üç katından fazla artmış olması, Osmali’ye yeni nüfusun yerleştirilmesiyle açıklanabilir. Günümüzde köyde yaklaşık 130 kişi yaşamaktadır. 

Osmali köyündeki boğa güreşlerinden biri.

TARİHÇE
Osmali köyünün kuruluş tarihi bilinmemektedir. Köyde buranın tarihine ışık tutacak bir kalıntı da tespit edilmemiştir. Bununla birlikte Osmali’nin 16. yüzyıla değin Gürcü yönetimi altında olduğu Murgul vadisi tarihi üzerinden de bilinmektedir. Osmanlıların Gürcü prensliği Samtshe-Saatabago’dan (1268-1625) Osmali, Trabzon eyaleti içinde yer alıyordu. 1867’de Trabzon vilayeti kurulunca, bu vilayetin Lazistan sancağına bağlı Livana kazasının köylerinden biriydi. Köyün başlıca geçim kaynağı tarımdı. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre köyün hayvan varlığı 78 öküz, 40 inek, 3 at ve 35 koyundan ibaretti (1:VIII.355). 

Doksanüç Harbi’nin (1871878) ardından Osmali’de Rus idaresi başladı. Bu sırda Osmali Artvin sancağının (okrug) Artvin kazasına (uçastok) bağlıydı. Bu kazanın nahiyelerinden biri olan Zansuli’nin nüfus açısından en küçük köyüydü (3). Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra bir süre bağımsız Gürcistan sınırları içinde kaldı. Gürcistan’ı işgal eden Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Türkiye’ye bırakıldı (10:II.41).

Osmali, Türkiye’ye bırakıldıktan sonra, Artvin vilayetinde, Borçka kazasına bağlı Murgul nahiyesinin bir köyüydü (7). 1925 yılında, muhtemelen “Osmal”a benzerliğinden hareketle adı Özmal olarak değiştirildi (8:144). Buna rağmen, eski adı yeni adıyla birlikte “Özmal (Osmal)” biçiminde uzun süre resmi kayıtlarda yer aldı (11). Özmal adı alay konusu olduğu için 2018 yılında köyde yapılan bir referandum sonucunda köye Osmanlı adı verildi (12). Halk arasında eski adı olan “Osmal” bugün de kullanılmaktadır.

KAYNAKÇA:
1. ^ Trabzon Vilayeti Salnamesi: 1869−1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt.
2. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye (Osmanlıca), 1927.
3. ^  “Artvin kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
4. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcülerin Osmanlı Ülkesine Büyük Göçü (Gürcüce), Tiflis, 1912.
5. ^ Klarceti (Gürcüce), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Şota Mamuladze, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Cemal Karalidze, Batum, 2016.
6. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Türkçe-İngilizce), Tiflis, 2019.
7. ^ Nurşen, Gök, Artvin Livası’nın Anavatan’a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
8. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, İstanbul, 2010 (Birinci basım 1927).
9. ^ 1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937.
10. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2 cilt.
11. ^ 1980 Genel Nüfus SayımıAnkara, 1981.
12. ^ “Murgul “Özmal” Köyünün Adı Referandumla “Osmanlı” Köyü Olarak Değiştirildi”, T.C. Artvin Valiliği. 

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com ile oluşturun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close