Sanatisi

SANATİSİ (Gürcüce: სანათისი; okunuşu: “sanatisi”), tarihsel Klarceti bölgesinin yerleşim yerlerinden biridir. Günümüzde Artvin ilinin Borçka ilçesinde kalır. Adı 1925’te Işıklar (bugün Işıklı mahallesi) olarak değiştirilmiştir. Banakna, Şuahevi, Valaşeni ve Ohorcini‘yle birlikte bugünkü Alaca köyünü oluşturmaktadır.

KÖYÜN ADI
Sanatisi adı, “şamdan”, “lamba”, “kandil” gibi anlamara gelen Gürcüce “sanati” (სანათი) kelimesinden türemiştir. Gürcüce Tbilisi adında olduğu gibi “–si” soneki alan bu yer adı, “ışıklı” anlamına gelir. Sanatisi’nin anlamı bilindiği için köyün adı 1925’te Işıklar olarak değiştirilmiştir.

Sanatisi Türkçeye Sanatis (سناتیس), Rusçaya Sanatisi (Санатиси) olarak girmiştir (1: 118; 2). 1933 tarihli köy listesinde Sanates olarak geçer (3:643). Halk arasında Sanatis /Sanatisi adı bugün de kullanılmaktadır.

Sanatisi’nin konumu.

DEMOGRAFİ
Rus idaresi sırasında, 1886 yılında kadın ve erkeğin birlikte tespit edildiği nüfus sayımına göre Sanatisi’de 123 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamı Gürcü olarak kaydedilmiştir. Bu tarihte köy aynı zamanda Sanatisi nahiyesinin merkeziydi. Nahiyenin toplam nüfusu ise, tamamı Gürcü olan 548 kişiden oluşuyordu (2). Sanatisi nahiyede en kalabalık nüfus sahip köydü ve toplan nüfusun % 22,5’i burada yaşıyordu. Bununla birlikte Gürcü tarihçi Zakaria Çiçindze’nin 1893’te verdiği bilgiye göre köyde 3 hane kalmış, 10 hane göç etmiştir (4).

Sanatisi’de, Türkiye sınırları içinde kalmasından bir yıl sonra, 1922’de 9 hanede, 25’i kadın ve 22’si erkek olmak üzere, 47 kişi yaşıyordu (5). Nüfusun azalmış olması, Rus idaresi sırasında köyden Osmanlı ülkesine önemli bir göçün gerçekleştiğini göstermektedir.  Dört yıl sonra yapılan nüfus tespitinde köyde yaşayan kişi sayısı değişmemişti (6:143). 

TARİHÇE
Sanatisi’nin Osmanlı döneminden önce bir yerleşim olduğu Gürcüce ada sahip olmasından anlaşılmaktadır. Osmanlı Devleti ise köyü 16. yüzyılın ikinci yarısında Samtshe-Saatabago sınırları içindeyken ele geçirmiştir. Sanatisi, üç yüzyıl Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi’nde (1877-1878) Çalık Rusyası’nın eline geçti. Rus idaresinde, Batum oblastı içinde,  Batum sancağının (okrug) Gonio kazasına (uçastok) bağlı bir köydü. Aynı zamanda aynı taşıyan nahiyenin (сельское общество / kırsal topluluk) merkeziydi. Sanatisi nahiyesi, Sanatisi köyü dışında, Araveti, Valaşini, Banakna ve Ohorcini köylerini kapsıyordu (2). 

Sanatisi, Birinci Dünya Savaşı sonlarında Rus ordusunun bölgeden çekilmesinin ardından bir süre bağımsız Gürcistan’ın sınırları içinde kaldı. Sovyet Rusya’nın Gürcistan’ı işgal etmesinin  ardından, 1921’de Anakara Hükümeti ile Sovyet Rusya arasında imzalanan Moskova Antlaşması’yla Türkiye’ye bırakıldı (7: II,41).

1922 ve 1926 nüfus tespitlerinde, önce Borçka kazasının merkez nahiyesine, sonra Artvin’in merkez ilçesine bağlı Borçka nahiyesine bağlı köylerden biriydi (5; 6: 143). 1928’de Işıklı olarak kaydedilmiş olan Sanatisi, daha sonra Alaca köyü sınırları içinde kalmıştır (8:78).

Sanatisi’de eski bir köy kilisesi bulunuyordu. Bu kiliseden geriye bir şey kalmamıştır (9:139).

KAYNAKÇA:
1. ^ “Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye (Osmanlıca), 1927 (Latin harfli baskı, 2010).
2. ^ “Gonio kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
3. ^ Köylerimiz, (Yayımlayan) Dahiliye Vekaleti, İstanbul, 1933.
4. ^ İveria gazetesi, Tiflis, 5 Ağustos 1893, sayı: 166.
5. ^ Nurşen Gök, “Artvin Livası’nın Anavatan’a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
6. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, İstanbul, 2010 (Birinci basım 1927).
7. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2 cilt; II. cilt, s. 41.
8. ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928.
9 . ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, Tiflis, 2018.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close