Sanatisi

SANATİSİ (Gürcüce: სანათისი; okunuşu: “sanatisi”), tarihsel Klarceti bölgesinin yerleşim yerlerinden biridir. Günümüzde Artvin ilinin Borçka ilçesinde yer alır. Adı 1925’te Işıklar (bugün Işıklı mahallesi) olarak değiştirilmiştir.

Sanatisi, Banakna, Şuahevi, Valaşeni ve Ohorcini‘yle birlikte bugünkü Alaca köyünü oluşturmaktadır.

KÖYÜN ADI
Sanatisi, bu yerleşim yerinin bilinen en eski adıdır. Türkçeye Gürcüce yazılışına uygun biçimde Sanatis (سناتیس) olarak girmiştir (1: 118). 93 Harbi’nde (1877-1878) Klarceti bölgesini ele geçiren Ruslar da köyün adını Sanatisi (Санатиси) olarak kaydetmiştir (2). 1933 tarihli Türkçe köy listesinde Sanates olarak geçer (3:643). Halk arasında Sanatis / Sanatisi adı bugün de kullanılmaktadır.

Sanatisi, “şamdan”, “lamba”, “kandil” gibi anlamındaki Gürcüce “sanati” (სანათი) kelimesinden türemiştir bir yer adıdır ve “ışıklı”, “ışıklı yer” anlamına gelir. 1925 yılında adı değiştirilirken köyün Işıklar olarak adlandırılması, Sanatisi’nin anlamının bilindiğini göstermektedir.

Eskiden ayrı bir köy, bugünse Alaca köyünün mahallesi olan Sanatisi’den bir görünüm.

DEMOGRAFİ
Sanatisi’nin görece erken döneme ait nüfusu, Rus idaresinin 1886 yılında gerçekleştirdiği tespit üzerinden verilebilir. Bu tarihte Sanatisi’de 123 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamı Gürcü olarak kaydedilmiştir. Bu tarihte köy aynı zamanda Sanatisi nahiyesinin merkeziydi. Sanatisi nahiyesinin toplam nüfusu ise, tamamı Gürcü olan 548 kişiden oluşuyordu (2). Sanatisi, bu nahiyede en kalabalık köydü ve toplam nüfusun % 22,5’ini barındırıyordu. Bu tarihten yedi yıl sonra Gürcü tarihçi Zakaria Çiçindze, Tsanatisi (ცანათისი) olarak yazdığı Sanatisi’nin nüfusunun 15 haneden oluştuğunu, diğer bir eserinde de köyden 10 hanenin göç ettiğini yazar (4:147; 5:135).

Türkiye sınırları içinde kalmasından bir yıl sonra, 1922’de Sanatisi’de, 9 hanede, 25’i kadın ve 22’si erkek olmak üzere, 47 kişi yaşıyordu. Bu tespitte de köyün nüfusunun tamamı Gürcü olarak yazılmıştır (7). Nüfusun azalmış olması, Zakaria Çiçinadze’nin de tespit ettiği gibi, Rus idaresi sırasında köyden Osmanlı ülkesine önemli bir göçün gerçekleştiğini göstermektedir. Dört yıl sonra yapılan nüfus tespitinde köyde yaşayan kişi sayısı değişmemişti (8:143). 

TARİHÇE
Tarihsel Gürcistan’ın güneybatı kısmını oluşturan bölgelerden biri olan Klarceti‘de yer alan Sanatisi’nin Gürcüce adı olması ve köyde bir kilisenin varlığının bilinmesi, buranın Osmanlı döneminden önce bir yerleşim olduğunu göstermektedir. Osmanlıların Gürcülerden ele geçirdiği bölgelerde halk Müslümanlaştırıldığı için yeni kiliseler yapılmamıştır. Osmanlı Devleti Sanatisi’yi, 16. yüzyılın ilk yarısında, birleşik Gürcistan Krallığı’nın ardından Klarceti bölgesine hakim olan Samtshe-Saatabago’dan ele geçirmiştir.

Sanatisi, üç yüzyılı aşkın bir süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi’nde (1877-1878) Çalık Rusya’nın eline geçti. Rus idaresinde, Batum oblastı içinde, Batum sancağının (okrug) Gonio kazasına (uçastok) bağlı bir köydü. Aynı zamanda aynı adlı nahiyenin merkeziydi. Sanatisi nahiyesi (сельское общество: kırsal topluluk), Sanatisi köyü dışında, Araveti, Valaşeni, Banakna, Şuahevi ve Ohorcini köylerini kapsıyordu (2). 

Sanatisi, Birinci Dünya Savaşı sonuna doğru bölgede Rus idaresinin sona ermesinin ardından bağımsız Gürcistan’nın sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgali sırasında Ankara Hükümeti’nin verdiği ültimatom üzerine Gürcü askerlerinin Artvin bölgesinden çekilmesiyle köy fiilen Türkiye’ye katıldı. 16 Mart 1921’de, Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması’yla da Sanatisi Türkiye’ye bırakıldı (6:II.41).

Sanatisi, 1922 yılında Borçka kazasının merkez nahiyesine bağlı bir köydü (7). 1925 yılında, Gürcüce adının Türkleştirilmesiyle adı Işıklar olarak değiştirildi (8:143). Bununla birlikte, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde adı Işıklı (ایشیقلی) olarak kaydedilmiştir (10:78). Sanatisi, 1933-1935 arasında, bir mahalle olarak Alaca köyüne bağlanmıştır.

TARİHSEL YAPILAR
Sanatisi’de varlığı bilinen tek tarihsel yapı, köyün kilisesidir. Bu kilise, Osmanlı döneminde Müslümanlaşmadan önce köyün nüfusunun Hıristiyanlardan oluştuğunu göstermektedir. Bu yapıdan geriye bir şey kalmamıştır (11:139).

KAYNAKÇA:
1. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye (Osmanlıca), İstanbul, 1927.
2. ^ “Gonio kazası (1886 Yılı)” (Rusça)”
3. ^ Köylerimiz, (Yayımlayan) Dahiliye Vekaleti, İstanbul, 1933.
4. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcüler ve Gürcistan’daki Köyleri (Gürcüce), Tiflis, 1913.
5. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcülerin Osmanlı Ülkesine Büyük Göçü (Gürcüce), Tiflis, 1912.
7. ^ Nurşen Gök, “Artvin Livası’nın Anavatan’a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
8. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, İstanbul, 2010 (Birinci basım 1927).
9. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 3 cilt.
10. ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928.
11. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, Tiflis, 2018.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com ile oluşturun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close