Makriali

MAKRİALİ (Gürcüce: მაკრიალი; translit.: “mak’riali”), Tao-Klarceti’nin Lazeti bölgesinde yer alan yerleşmelerden biridir. Günümüzde Artvin iline bağlı bir ilçedir (ilçe merkezi) ve adı Kemalpaşa olarak değiştirilmiştir. 

KÖYÜN ADI
Yakın zamanlara kadar bir köy olan Makriali’nin Gürcücedeki adının Yunancada “uzun yalı” demek olan Makrigialos’tan geldiği sanılır.[1,2] Bununla birlikte Makriali adının Yunancada Makrigialos biçimini almış olabileceğine ilişikin görüş de vardır.[3] 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda bölgeyi ele geçiren Rusların 1886 tarihli kayıtlarında köyün adı Makrial (Макриал) olarak verilmiştir.[4]

Bir Laz yerleşmesi olan Makriali’nin Lazca adıysa, Noğedi’dir (ნოღედი) ve bu kelime “çarşı” anlamına gelir. Bu adlandırma, dağınık köy yerleşmelerine sahip olan Karadeniz kıyısında çarşısı da olan toplu bir yerleşime yakıştırılmış da olabilir. Öte yandan kaynaklarda Atina (Pazar) ilçesine bağlı bir köy olarak geçen Noğadiha ya da Noğadiya Noğedi’ye benzerliği açısından dikkat çekicidir. Benzerliğiyle dikkat çekici olan bu köy 1928 tarihli Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları adlı Osmanlıca kitapta Noğadiha (نوعهديخه), Dahiliye Vekaleti tarafından 1933’te yayımlanan Köylerimiz adlı kitapta Noğadiya olarak verilmiştir.[5,6]

Türkçeye Makriyal olarak geçen köyün adı, Osmanlıca da Makriyal (ماقريال) olarak yazılıyordu.[7] Makriali köyünün adı 1928 tarihli Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları adlı Osmanlıca kitapta Kemalpaşa (كمال پاشا) olarak geçer.[8] Bu kayıt köyün adının 1928’den önce değiştirilmiş olduğunu göstermektedir.

Makriali Kilisesi’nin genel görünümü.  Fotoğraf: Buba Kudava,  Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu, 2018, Tiflis.

TARİHÇE
Tao-Klarceti’nin bir parçası olan Lazeti’de yer alan Makriali’nin kuruluşuna ilişkin bilgi yoktur. Bununla birlikte bulunduğu bölgeden hareketle Makriali’nin Antik Çağda Kolheti’deki yerleşim yerlerinden biri olma ihtimali vardır. Makriali’de günümüze ulaşan kilise kalıntıları, buranın 16. yüzyılda Osmanlıların eline geçmesinden önce, hatta bölgede Hıristiyanlığın yayıldığı İS 4. yüzyıldan itibaren bir yerleşme olduğunu göstermektedir.[9] Makriali’nin bulunduğu yöre, erken ortaçağda Gürcü Krallığı sınırları içinde yer alırken 11. yüzyılda Karadeniz kıyısına kadar inen Büyük Selçukluların istilası uğradı. 13. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Gürcü atabeglerin yönettiği Samtshe-Saatabago ile Guria prensliği arasında arada bir el değiştirdi. Haziran 1367’de, Gürcü Kralı V. Bagrat ile Trabzon İmparatorluğu prensesi Anna’nın kraliyet düğünü Makriali Kilisesi’nde yapıldı. Makriali, İmereti Krallığı’na bağlı Guria prensliğinin idaresindeyken, 1547’de Osmanlılar tarafından ele geçirildi. Osmanlıların Karadeniz kıyısında kurdukları Lazistan Sancağı içinde yer aldı.

Uzun süre Osmanlı idaresinde kalan Makriali, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Rusya İmparatorluğu’nun eline geçti. Rus idaresi altında Batum sancağına (okrug) bağlı Gonio kazası (uçastok) içinde bir köydü. 1886 sayımına göre Makriali’de 696 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun 486’sı Laz, 210’u Ermeni olarak kaydedilmiştir.[10]

19. yüzyılın son çeyreğinden itibaren bölgede bulunan Rus ordusunun Birinci Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru çekilmesinin ardından Makriali, 1918-1921 arasında bağımsız Gürcistan sınırları içinde kaldı. 1921’de, Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgali sırasında Türk kuvvetleri Makriali’nin içinde yer aldığı bölgeyi fiilen ele geçirdi. 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Makriali’nin de bağlı olduğu Artvin ile Ardahan Türkiye’ye bırakıldı.[11]

Makriali Kilisesi’nin içi.  Fotoğraf: Buba Kudava,  Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu, 2018, Tiflis.

TARİHSEL YAPILAR
Makriali’deki en önemli tarihsel yapı, Makriali Kilisesi olarak bilinen köy kilisesidir. Tek nefli bir yapı olan kilise duvar resimleriyle bezenmişti. Bu duvar resimlerinden geriye sadece izleri kalmıştır. Bir kısmı bugün de ayakta olan kiliseye batı tarafına bitişik yüksekçe bir yapı yer alır. Deniz kıyısında yer alan kiliseye bitişik bu yapının deniz feneri işlevine sahip olduğu sanılır. Gürcü Kralı V. Bagrat ile Trabzon İmparatorluğu prensesi Anna Haziran 1367’de bu kilisede evlenmişlerdir. Bugüne izi kalmasa da Makriali’de bir köy kilisesinin daha bulunduğu bilinmektedir. Kasaba sakinleri eskiden Makriali’de başka bir kilisenin varlığını teyit etmekle birlikte kilisenin yerinin neresi olduğu bugün bilinmemektedir.[12]

Kaynakça:
1. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 177.
2. ^ Özhan Öztürk, Karadeniz – Ansiklopedik Sözlük, 2005, 2 cilt, s. 810.
3. ^ “Kemalpaşa (Noğedi/Makriali)’nin Tarihçesi Dünü ve Bugünü”
4. ^ “Gonio kazası (1886 Yılı)” (Rusça)
5. ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 619.
6. ^ Köylerimiz, (Yayımlayan) Dahiliye Vekaleti, 1933, İstanbul, s. 583.
7. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 1927, s. 187.
8^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 622.
9. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 177.
10. ^ “Gonio kazası (1886 Yılı)” (Rusça)
11. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41.
12. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 176-177.

Not: Bu yazı ႧႤႧႰႨ ႾႠႰႨ tarafından Vikipedi için kaleme alınmıştır.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close