İveti

İVETİ (Gürcüce: ივეთი; okunuşu: “iveti”), tarihsel Şavşeti bölgesinin yerleşim yerlerinden biridir. Bugün Artvin iline bağlı Şavşat ilçesinin bir köyüdür. Adı 1925’te Mısırlı olarak değiştirilmiştir.  

İmerhevi vadisinin köylerinden olan İveti, Şavşat’ın kuzeybatısındadır. Bu kasabaya 42 km uzaklıktadır. Yakın çevresinde Diobani (Meydancık) köyü bulunmaktadır.

KÖYÜN ADI
Köyün bilinen en eski adı, İvieti (ივიეთი) veya İveti’dir. Gürcüce bir yer adı olan İveti, Türkçeye İvet (ایوەت) olarak girmiştir (1:161). 1890’ların başında Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze köyün adını İveti (ივეთი), 1904’te kültür tarihçisi Niko Mari ise İvieti (ივიეთი) biçiminde yazmıştır (2:295; 3:172).

İveti veya İvieti, eski Gürcücede “ibis” anlamındaki “ivi” (ივი) kelimesinden türemiş bir yer adıdır ve “ibis yeri” anlamına gelir (4). Ancak eski zamanlarda köyün ibis veya aynak denilen kuş türünün yuvalandığı yer olup olmadığı konusunda bir bilgi mevcut değildir. Öte yandan köyde bugün de kullanılan Kvabishevi (ქვაბისხევი), Ohorti (ოხორთი), Sapereti (საფერეთი), Gomiskari (გომისკარი), Sadavardieti (სალავარდიეთი), Koeti (კოეთი), Bulula (ბულულა), Tsikarauli (წიქარაული) gibi mevki adları, buranın tarihsel olarak bir Gürcü yerleşmesi olduğunu göstermektedir (5:186).

İmerhevi vadisinin üst kesiminde, Gürcistan sınırına yakın bir yerde bulunan İveti köyünden bir görünüm..

DEMOGRAFİ
İveti köyünün görece erken döneme ait nüfusu, Rusların 1886 yılında gerçekleştirdiği tespit üzerinden verilebilir. Ancak bu tespitte İveti, İphrevi (İphreuli) köyünün bir mahallesi olarak kaydedilmiştir. Bu tarihte büyük bir köy olduğu anlaşılan İphrevi’de ise, 95 hanede 635 kişi yaşıyordu. 628 kişi “Gürcü”, 7 kişi “Türk” olarak kaydedilmiştir (6; 7:14).

Artvin bölgesinin Türkiye’ye bırakılmasından bir yıl sonra, Artvin livasında 1922 yılında yapılan nüfus tespitinde İveti ayrı bir köy olarak kaydedilmiştir. Bu tarihte köyde 30 hanede 215 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı “Gürcü” olarak yazılmıştır (8). İveti’nin 19. yüzyılda büyük bir köy olduğu bu tespitten anlaşılmaktadır. Dört yıl sonra yapılan tespitte ise, hane sayısı aynı kalmakla birlikte İveti’de yaşayan kişi sayısı 241’e çıkmıştır (9:189).

İveti’nin nüfusu 1935 yılında 306 kişiden, Meydancık Belediyesi’ne katılmadan önce 1990 yılında 260 kişiden oluşuyordu (10:283; 11). Günümüzde köyde yaklaşık 95 kişi yaşamaktadır.

İveti (Mısırlı) köyünden bir görünüm.

TARİHÇE
İveti, tarihsel Gürcistan’ın güneybatı kesimini oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti‘nin köylerinden biridir. Osmanlılar köyü 16. yüzyılda, birleşik Gürcistan Krallığı’nın ardından bu bölgeye hakim olan Samtshe-Saatabago’dan ele geçirdi. Uzun süre Osmanlı egemenliğinde kalan köy, 93 Harbi’nde (1877-1878) Rusların eline geçti.

Rus idaresinde İveti, Artvin sancağının (okrug) Şavşet-İmerhevi kazasına (uçastok) bağlı İphrevi köyünün 6 mahallesinden biriydi. İphrevi ise, bu kazada yer alan Tskalsimeri nahiyesine bağlıydı (6; 7:14). 1890’ların başında Tao-Klarceti bölgesini dolaşan Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze, İveti’yi İmerhevi vadisinde Gürcücenin konuşulduğu köyler arasında saymıştır (2:295). Yine Rus idaresi sırasında, 1904 yılında Şavşeti bölgesini gezen kültür tarihçisi Niko Mari, “köprünün yanında İmnadze (იმნაძე), yukarıda İphreuli (იმფხრეული) ve biraz daha uzakta buluna İvieti (ივიეთი), İphrevi köyünün üç mahallesini oluşturmaktadır” diye yazmış, hepsinin de İmerhevi vadisinin sağ kıyısında bulunduğunu belirtmiştir (3:171-172).

İveti, Birinci Dünya Savaşı sonuna doğru bölgede Rus idaresinin sona ermesinin ardından bağımsız Gürcistan’nın sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgali sırasında Ankara Hükümeti’nin verdiği ültimatom üzerine Gürcü askerlerinin Artvin bölgesinden çekilmesiyle köy fiilen Türkiye’ye katıldı. 16 Mart 1921’de, Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması’yla da İveti Türkiye’ye bırakıldı (12:II.41).

Artvin bölgesinin Türkiye’ye bırakılmasından bir yıl sonra, 1922 yılında İveti, Artvin livasının Şavşat kazasına bağlı İmerhevi nahiyesinin 18 köyünden biriydi (8). Köyün adı 1925 yılında Mısırlı olarak değiştirildi (6:189). Bununla birlikte köyün eski adı, yeni adıyla birlikte “Mısırlı (İvet)” biçiminde resmî kayıtlarda uzun süre kullanıldı (13). 1993 yılında İveti, Diobani, Tskalsimeri ve İphrevi köyleri birleştirilerek Meydancık Belediyesi kuruldu. 2013 yılında bu belediyenin varlığı ortadan kalktıktan sonra İveti yeniden bağımsız bir köy haline geldi.

KAYNAKÇA:
1. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, 1927.
2. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcüler ve Gürcistan’daki Köyleri (Gürcüce), Tiflis, 1913.
3. ^ Niko Mari, Şavşeti ve Klarceti Gezi Günlükleri(Gürcüce), Batum, 2015 (Birinci basım: 1911, Petersburg, Rusça).
4. ^ “ივი” ve “ივეოსი” – Büyük Gürcüce-İngilizce Sözlük.
5. ^ 2015 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce), Tiflis, 2016.
6. ^ “Şavşet-İmerhevi kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
7. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları, Tiflis, 2019.
8. ^ Nurşen Gök, “Artvin Livası’nın Anavatan’a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
9. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, 2010 (Birinci baskı 1927).
10. ^ 1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937.
11. ^ 1990 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1991.
12. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 3 cilt.
13. ^ 1980 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1981.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com ile oluşturun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close