Tanzoti

TANZOTİ (Gürcüce: ტანძოთი ya da თანზოტი; translit.: “t’andzoti” ya da “tanzot’i”), Klarceti bölgesindeki yerleşim yerlerinden biridir. Bugün Artvin iline bağlı Ardanuç ilçesinde yer alır ve adı Aydın (Aydınköy) olarak değiştirilmiştir.

KÖYÜN ADI
Köyün bilinen en eski Gürcüce adı Tanzoti’dir. Bu ad Türkçede Tanzod ya da Danzot gibi farklı biçimler almıştır. Nitekim 17. yüzyılın sonlarına ait Osmanlı tahrir defteri olan Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır’da köyün adı Tanzod (طانزود) biçiminde yazılmıştır.[1] 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda bölgeyi ele geçiren Ruslar ise köyün adını 1886’da Tanzot (Танзот) olarak kaydetmişlerdir.[2] Muvahhdi Zeki, köyün adının değişmesinden sonra 1927 yılından yayımlanan Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye adlı kitabında Aydın’ın eski adını Danzot (دانزوت) biçiminde vermiştir.[3] Adının değişmesine karşın, Dahiliye Vekaleti’nin 1933’te yayımladığı Köylerimiz adlı kitapta köyün adı Aydın değil Danzot olarak geçer.[4]

TARİHÇE
Tarihsel Klarceti bölgesinin yerleşmelerinden biri olan Tanzoti’nin kuruluşu hakkında bilgi yoktur. Bununla birlikte 14. yüzyılın başında inşa edilen bir kilisenin ve kalenin varlığı köyün eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir.[5] Köy, Cakeli sülalesi tarafından yönetilen Samtshe-Saatabago sınırları içindeyken 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlıların eline geçti. Osmanlı Devleti tarafından Samtshe-Saatabago toprakları üzerinde kurulan Çıldır Eyaleti içinde yer aldı. Tanzoti 17. yüzyılın sonlarında bu eyalet içinde Ardanuç livasının merkez nahiyesine bağlı bir köydü.[6]

Tanzot Kalesi. Fotoğraf: Buba Kudava,  Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu, 2018, Tiflis.

Uzun süre Osmanlı idaresinde kalan Tanzoti’yi 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Ruslar ele geçirdi. 1886 tarihli Rus kayıtlarına göre köyde 1.452 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun 948’i Türk, 504’ü Ermeni olarak kaydedilmiştir.[7] 1904 yılında bölgeyi gezen Niko Mari’ye göre Tanzoti’de 200 kadar Türk, 115 Ermeni ve 6 Katolik aile yaşıyordu.[8] 1910 tarihli Rus kayıtlarına göre ise Tanzoti Artvin sancağına (okrug) bağlı Ardanuç kazasında (uçastok) yer alıyordu.[9]

Birinci Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru Rus ordusunun bölgeden çekilmesinin ardından Tanzoti bağımsız Gürcistan sınırları içinde yer aldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgali sırasında Ankara Hükümeti kuvvetleri tarafından Artvin ile Ardahan bölgeleri ve geçici olarak da Batum fiilen Türkiye’ye katıldı. 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Tanzoti’nin de içinde yer aldığı Artvin ve Ardahan bölgeleri Türkiye’ye bırakıldı.[10]

Tanzoti’deki camisinde yer alan Gürcüce yazıtlı taşlardan biri. Fotoğraf: Niko Mari, 1904. Fotoğraf Mari’nin 1904 tarihli gezisinnin notları olan Klarceti ve Şavşeti Gezi Günlükleri (1911; Petersburg, Rusça; Gürcüce baskısı 2015, Batum) adlı kitaptan alınmıştır.

Tanzoti’de 1922 nüfus cetveline göre 111 hanede 536 kişi yaşıyordu.[11] Tanzoti adı 1925’te Aydın olarak değiştirildi. 1926 nüfus tahririne göre köyün nüfusu 145 hanede yaşayan 718 kişiden oluşuyordu.[12] İçişleri Bakanlığı’nın 1968’de yayımladığı Köylerimiz adlı kitapta köyün adı Aydın olarak geçer.[13] Aydın adı daha sonra Aydınköy’e dönüşmüştür.

Tanzoti köyünün camisinde yer alan Gürcüce yazıtlı taşlardan biri. Fotoğraf: Niko Mari, 1904. Fotoğraf Mari’nin 1904 tarihli gezisinin notları olan Klarceti ve Şavşeti Gezi Günlükleri (1911; Petersburg, Rusça; Gürcüce baskısı 2015, Batum) adlı kitaptan alınmıştır.

TARİHSEL YAPILAR
Tanzoti’de biri geç tarihli iki kilise vardı. 1311 yılında inşa edilmiş eski kilisenin yerinde bugün köyün camisi bulunmaktadır. 1843 yılında yapılmış olan ikinci kilise ise Ermeni kilisesidir ve sadece yıkıntıları kalmıştır. 1311’de inşa edilmiş olan kilisenin yerinde yapılan camide Gürcüce yazıtlı taşların varlığı, yıkılmış olan kilisenin Gürcü kilisesi olduğunu düşündürmektedir.[14] Tanzoti’nin merkezinin 400 m batısında yolun başındaki tepede Tanzoti Kalesi yer alır. Moloz taşla inşa edilmiş olan kale (20 x 10 m) büyük ölçüde günümüze ulaşmıştır.[15] Kiliselerin ve kalenin dışında Tanzoti, taş yapı dükkânları, çeşmesi ve tarihi ahşap evleriyle de ünlüdür.[16]

Kaynakça:
1. ^ Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (Gürcüce ve Osmanlıca), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis 1979, s. 304.
2. ^ “Ardanuç kazası (1886 Yılı)” (Rusça)
3. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 1927, s. 116.
4. ^ Köylerimiz, (Yayımlayan) Dahiliye Vekaleti, 1933, İstanbul, s. 193.
5. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 148-149, 301.
6. ^ Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (Gürcüce ve Osmanlıca), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis 1979, s. 128.
7. ^ “Ardanuç kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
8. ^ Niko Marr, Şavşeti ve Klarceti Gezi Günlükleri (Gürcüce), Batum, 2015 (Birinci baskı 1911, Rusça), s. 267.
9. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları(Gürcüce-Türkçe-İngilizce), 2019, Tiflis, s. 46.
10. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41.
11. ^ Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, 2013, s. 104.
12. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 2010, s. 142.
13. ^ Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968, s. 627.
14. ^ Niko Mari, Şavşeti ve Klarceti Gezi Günlükleri (Gürcüce), Batum, 2015 2015 (Birinci baskı 1911, Rusça), s. 267.
15. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 148-149, 301.
16. ^ “Aydınköy-Ardanuç – Artvin“. Erişim tarihi: 28 Eylül 2019.

Not: Bu yazı ႧႤႧႰႨ ႾႠႰႨ tarafından Vikipedi için kaleme alınmıştır

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close