Kisporeti

KİSPORETİ (Gürcüce: ქისპორეთი; okunuşu: “kisp’oreti”), tarihsel Tao bölgesindeki yerleşim yerlerinden biridir. Günümüzde Artvin ilinin Yusufeli ilçesinde bulunmaktadır. Adı önce Avcılı, sonra Bahçeli olarak değiştirilmiştir.

Kisporeti, Yusufeli’nin kuzeybatısında yer alır. Kasabaya 10 km uzaklıktadır. Yakın çevresinde, Yusufeli kasabası dışında, Hamruti (Dereiçi) köyü bulunmaktadır.

KÖYÜN ADI
Köyün bilinen en eski adı, Kisporeti’dir. Türkçeye Kisporet, Kisport, Kisporut, Kisporit gibi değişik yazılışlarla girmiştir. Bu yer adı, büyük bir olasılıkla 1959 yılında “yabancı kökten geldiği” için değiştirilmiştir.

Kisporeti’nin Gürcüce bir yer adı olduğu “-eti” sonekinden de anlaşılmaktadır. Bununla birlikte bu yer adının anlamı konusunda kesin bilgi yoktur. Ancak Kisporeti’nin kişi adından geldiğine dair bir görüş mevcuttur (1:I.315).

Eski adı Kisporeti olan Bahçeli köyü. Fotoğraf: Taner Artvinli, Taner Artvinli, Yusufeli Külliyâtı, İstanbul, 2013.

DEMOGRAFİ
Kisporeti’nin erken döneme ait nüfusu, 1574 tarihli Osmanlı tahrir defteri üzerinden verilebilir. Bu tarihte köyde 18 hane (96 kişi) yaşıyordu. Nüfusun tamamı Hristiyan olarak kaydedilmişti (1:I.315).

Yaklaşık 250 yıl sonra, Osmanlı Devleti’nin 1835 yılında yaptığı nüfus sayımında Kisporeti’de 38 hanede 127 erkek tespit edilmiştir. Osmanlı idaresi geleneksel olarak sadece erkek nüfusunu tespit ediyordu. Bundan dolayı köyün toplam nüfusunu bulmak için bir o kadar da kadın nüfusu eklemek gerekir. Bunun sonucunda köyün nüfusunun 252 kişiden oluştuğu ve hane başına ortalama 6,6 kişi düştüğü ortaya çıkar. 1848 yılına gelindiğine Kisporeti’nin nüfusunun azaldığı görülmektedir. Bu tarihte köyün nüfusu 20 hanede yaşayan 100 kişiden oluşuyordu (1:I.315).

1935 yılındaki tespite göre Kisporeti’nin nüfusu 1848 yılına kıyasla üç katından fazla artmış ve 338 kişiye ulaşmıştı (2:234). Günümüzde köyde yaklaşık 110 kişi yaşamaktadır.

Orta çağdan kalma Kisporeti Kalesi.

TARİHÇE
Kisporeti, erken ve geç orta çağlarda, Gürcü Krallığı, birleşik Gürcistan Krallığı, Samtshe-Saatabago olarak adlandırılan Gürcü devletleri sınırları içinde kalıyordu. Osmanlılar köyü 16. yüzyılın ilk yarısında Samtshe-Saatabago ele geçirdi.

Bir süre sonra, 1574 tarihli Osmanlıların gerçekleştirdiği tahrire göre Kisporeti, Peterek sancağına bağlı bir köydü. Bir değirmene sahip olan köyde buğday, arpa, üzüm ve yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor, koyun ve domuz besleniyordu. 1835 yılında ise, Kisporeti Kiskim sancağının bir köyü olarak kaydedilmiştir. Bu yerleşme 1848 yılında ise, Erzurum eyaletinin Peterek kazsına bağlıydı (1:I.315).

Kisporeti, 20. yüzyılın ilk yarısındaki genel nüfus sayımı sonuçlarında “Kisporut” adıyla kaydedilmiştir. 1935 yılında Erzurum vilayetine bağlı Yusufeli kazasının merkez nahiyesinin bir köyüydü (2:234). 1960 genel nüfus sayımında adının “Avcılı (Kisperit)” olarak geçmesi, 1959 yılında köyün adının “yabancı kökten geldiği” için Avcılı olarak değiştirildiğini göstermektedir (4). 1980 genel nüfusu sayımında ise köyün adı “Bahçeli (Avcılı-Kisport)” olarak yazılmıştır. 1975-1980 arasında Avcılı yerine köye Bahçeli adı verildiği bu kayıttan anlaşılmaktadır (5).

TARİHSEL YAPILAR
Kisporeti köyünde varlığı bilinen tek tarihsel yapı, Kisporeti Kalesi’dir. Köyün 2,4 km kuzeydoğusunda, Parhali Deresi’nin sağ kıyısında, yüksek bir kayanın üzerinde yer alan kale (17.10 x 14.60 m), kireç harcı kullanılarak inşa edilmiştir. Erken orta çağdan kaldığı tahmin edilen kaleyi, daha sonra Osmanlılar da kullanmıştır. Kisporeti Kalesi’nin güneybatı köşesinde, kareye yakın bir planda (3.32×3.10 m) bir kulesi vardır. Kalenin duvarları büyük ölçüde günümüze ulaşmıştı (1:I.315; 5:281).

KAYNAKÇA:
1. ^ Taner Artvinli, Yusufeli Külliyâtı, İstanbul, 2013, 2 cilt.
2. ^ 1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937.
3. ^ 1960 Gelen Nüfus Sayımı, Ankara, 1963.
4. ^ 1980 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1981.
5. ^ Buba Kudava, Tao Klarceti: Tarihi ve Kültürel Anıtlar (Gürcüce), Tiflis, 2017.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com ile oluşturun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close