Libani

LİBANİ – Şavşeti bölgesinde meskun yerlerden biridir. Günümüzde Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı Çukur (Çihori) köyünün bir mahallesidir. 

Etimoloji: Gürcü tarihçi Ekvtime Takaişvili, Libani adının tarihsel bölge Ligani’nin bugünkü korunmuş biçimi olduğu yazmıştır (148). Öte yandan Libani adı, suya atılan balık ağının bağlandığı kazığın Gürcüce adı olan “libi / liba” (ლიბი / ლიბა) kelimesinden türemiş olmalıdır (102). Nitekim Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı Söğütler köyünün eski adı Libi’dir. Libani bu kelimenin çoğul halidir. Libani ayı zamanda “Lübnan sediri”nin Gürcüce adıdır. Gürcistan’da Borcomi belediyesinde bu adı taşıyan bir köy bulunmaktadır. Libani, Türkçeye Liban şeklinde girmiştir.

Tarihçe: Libani’nin yer aldığı Şavşeti bölgesi, tarihsel Gürcistan’ın sınırları içinde yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ikinci yarısının hemen başında Gürcülerden ele geçirmiştir. Ardından Osmanlı idaresi bu bölgede Şavşat sancağını kurmuştur. Bu sancağın 1554 yılındaki yöneticisi, İosebiti adında bir Gürcü beyi (tavadi) idi (7:16). Libani’de varlığı bilinen kilise de bu dönemden kalmış olmalıdır.

Libani, bilinen erken dönem Osmanlı kayıtlarında ayrı bir köy olarak geçmemektedir. Bununla birlikte 1886 Rus nüfus sayımında bu yerleşim Libnat (Либнатъ) adıyla Çihori köyünün sekiz mahallesinden biri olarak kaydedilmiştir. Bu tarihte Çihori köyü, Artvin sancağının Şavşet-İmerhevi kazasına bağlıydı ve nüfusu, 47 hanede yaşayan 454 kişiden oluşuyordu. Libani mahallesinde ise sadece 1 hane bulunuyordu. Çihori köyünde hane başına ortalama kişi sayısına bakarak Libani’nin nüfusunun yaklaşık 9-10 kişiden oluştuğu söylenebilir. Bu nüfusun tamamı Gürcülerden oluşuyordu (86: “Batum oblastı”- 1479).

Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze’nin 1893 yılında Şavşeti köyleri arasında saydığı Livanis Dziri (ლივანის ძირი), Libani köyü olmalıdır. Çiçinadze Livanis Dziri köyünden Rus idaresi sırasında 10 hanenin Osmanlı ülkesine göç ettiğini yazmıştır. Öte yandan bu yerleşimi, İmerhevi’de Gürcücenin konuşulduğu köylerden biri olduğunu belirtmiştir (37:297; 38:140).

Klarceti ve Şavşeti bölgelerinde 1904 yılında araştırma gezisi yapan Nikolay Marr’ın gezi notlarında verdiği bilgiye göre Libani, Çihori köyünün sekiz mahallesinden biriydi. Diğer mahalleler köyün merkez mahallesi, Andriatzminda (ანდრიაწმინდა), Tetraketi (თეთრაკეთი), Dasamobi (დასამობა), Gigieti (გიგიეთი), Brili (ბრილი), Agara (აგარა), Nioleti (ნიოლეთი) ve Çedriuli (ჭედრიული) idi. Marr, Libani (ლიბანი) biçiminde yazdığı Libani’den aşağıya doğru yayan 15 dakikada Çihori köyüne ulaştığını belirtmiştir (10:223, 232). Günümüzde Libani, “Liban” adıyla Çukur (Çihori) köyünün bir mahallesidir. 

Tarihsel yapılar: 1904 yılında Gamişeti’den Tetraketi’ye giden Nikolay Marr’a köylüler Libani’deki Nakilisvari (ნაქილისვარი) olarak bilinen yerde yıkık bir kiliseden söz etmiştir. Marr, Tetraketi’den Çihori’ye giderken Libani’ye uğramıştır. Bu tarihte kilise temeline kadar yıkılmıştı. Bununla birlikte köylüler kilisenin dört duvar halini hatırlıyordu. Bir kayanın üzerinde iri taşlarla örülmüş duvar kalıntısı vardı. Bir köylünün verdiği bilgiye göre Libani Kilisesi’nin taşları yağmalanmış ve köydeki evlerin ocaklarında kullanılmıştı (10:224, 231). 
*