Kamaroani

KAMAROANİ – Tarihsel Palakatsi bölgesindeki yerleşimlerden biridir. Günümüzde Çanaksu adıyla Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

Etimoloji: Kamaroani (კამაროანი), “gök kubbe” anlamındaki Gürcüce “kamara” (კამარა) kelimesinden türemiş olabilir.^[1] Bu yer adı 1561-1587 dönemi olaylarını anlatan Meshuri Davitnis Kronika („მესხური დავითნისქრონიკა“) adlı Gürcüce vakayinamede de “Kamaroani” (კამაროანი) olarak geçer.^[2] Kamaroani Türkçeye Kamarvan şeklinde girmiştir. Nitekim 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Kamarvan (قمروان) olarak kaydedilmiştir.^[3]

Tarihçe: Kamaroani, ortaçağda Gürcistan’nın bir parçası olan Palakatsio bölgesinde yer alır. Nitekim Osmanlılar bu köyü 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde varlığı bilinen kilise de bu dönemden kalmış olmalıdır.^[4][5]

Kamaroani köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde Çıldır livasının Canbaz nahiyesine bağlıydı. Nüfusu 18 Hristiyan haneden oluşuyordu. Köyde, çoğunluğu Gürcü olmak üzere, Ermeniler ve Gürcüler yaşıyordu. Nitekim ispenç vergisi vermekle yükümlü erkeklerin büyük çoğunluğu Maharebel, İlia, Batata, Serapion, Gogina, Vardzel gibi Gürcü adları taşıyordu. Köyde buğday, arpa, çavdar, keten tohumu tarımı ve arıcılık ile Çıldır Gölü kıyısında yer aldığı için balıkçılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu.^[6][7][8]

Kamaroani köyü, 93 Harbi‘in ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşmasıuyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya’ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus sayımı sırasında Kamarvan (Камарванъ) adıyla kaydettiği yerleşim, Ardahan sancağının Çıldır kazasına bağlı Çala nahiyesinin dokuz köyünden biriydi. Kamarvani köyündeki 16 hanede, 70’i erkek ve 70’i kadın olmak üzere 140 kişi yaşıyordu. Bu nüfus içinde 16 hanedeki 135 kişi Karapapak ve bir hanedeki 5 kişi Kürt olarak kaydedilmiştir.^[9] Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan bölgesini gezen Gürcü gazeteci Konstantine Martvileli, Kamarvani köyünde Karapapkların yaşadığını, köyde kilise yıkıntıları bulunduğunu yazmıştır.^[10]

Kamaroani, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kamarvan (قمروان) olarak geçer. Bu tarihte köy Kars vilayetinin Çıldır kazasının Cala nahiyesine bağlıydı.^[11] 1935 genel nüfus sayımında Kamarvan köyü aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 309 kişiden oluşuyordu.^[12] Kamaroani veya Kamarvan “yabancı kökten geldiği” için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Çanaksu olarak değiştirilmiştir.^[13] 1965 genel nüfus sayımında Çanaksu köyünün nüfusu 613 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 183 kişi okuma yazma biliyordu.^[14]

Konstantine Martvileli’nin 1917 yılında yıkık halde olduğunu söylediği köyün kilisesinden günümüze bir iz kalmamıştır.
*