Cvari

CVARİ (Gürcüce: ჯვარი; okunuşu: “cvari”), tarihsel Tao bölgesindeki yerleşim yerlerinden biridir. Günümüzde Artvin ilinin Yusufeli ilçesinde bulunmaktadır. Adı 1959 yılında Bademkaya olarak değiştirilmiştir.

Cvari, Yusufeli’nin kuzeydoğusunda yer alır. Kasabaya 51 km uzaklıktadır. Çevresinde Çimçimi (Cevizlik), Homhali (Narlık) ve Nigvzovani (Demirköy) adlı köyler bulunmaktadır.

KÖYÜN ADI
Köyün bilinen en eski adı Cvari’dir (1:490). Gürcüce bir yer adı olan Cvari, Osmanlıcaya Zvar (زوار) olarak girmiş, ancak bu ad sonradan Zuvar olarak okunmuştur (2:VIII.356; 3:I.315). Daha geç tarihte köyün adı Zovar biçiminde de yazılmıştır (4:378).

Gürcüce “cvari” haç anlamına gelir ve burada mevcut bir kilise veya dikili bir haçtan dolayı köye bu ad verilmiş olabilir. Cvari, Gürcistan’da bugün de yaygın bir adlandırmadır ve Mtsheta’daki Cvari Manastırı bunlardan biridir. Tao-Klarceti bölgesinde “cvari” kelimesini barındıran başka yer adları da vardır. Bu yer adları arasında, Şavşat ilçesine bağlı Cvarishevi ve Hanak ilçesine bağlı Cvarishevi sayılabilir.

Eski adı Cvari olan Bademkaya köyü. Fotoğraf: Yener Dedeoğlu. Kaynak: Taner Artvinli, Yusufeli Külliyâtı, İstanbul, 2013.

DEMOGRAFİ
Cvari köyünün görece erken döneme ait nüfusu, Osmanlı idaresinin vergi ve askere alma amacıyla 1835 yılında gerçekleştirdiği nüfus tespiti üzerinden verilebilir. Bu tarihte köyde 29 hane ve 75 erkek kaydedilmiştir. Köyün toplam nüfusunu bulmak için bir o kadar da kadın nüfusu eklemek gerekir. Bunun sonucunda Cvari’de 150 kişinin yaşadığı ve hane başına ortalama 5,2 kişinin düştüğü ortaya çıkar (3:I.315).

1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre Cvari’nin nüfusu 20 hanede yaşayan 89 kişiden oluşuyordu. Osmanlı idaresinin bu tarihte de sadece erkek nüfusu tespit ettiği bilinmektedir. Erkek nüfusu kadar kadın nüfusu eklenince, Cvari’de 178 kişinin yaşadığı ve hane başına ortalama 8,9 kişinin düştüğü ortaya çıkar (2:VIII.357). 1835 tarihli nüfus tespitinde kalabalık bir yapıya sahip olmayan ailelerin, eğer yanlış yazılmamışsa 1876 yılında hayli kalabalık bir yapıya dönüştüğü görülmektedir.

Yaklaşık 60 yıl sonra, 1935 yılında Cvari’de 306 kişi yaşıyordu (4:378). Köyün nüfusu 1960 yılına gelindiğinde 398 kişiye çıkmıştı (5:75). Günümüzde köyde yaklaşık 70 kişi yaşamaktadır.

TARİHÇE
Cvari, orta çağda Gürcistan’ın bir parçası olan Tao bölgesinin köylerinden biriydi. Osmanlılar köyü 1549 yılındaki Gürcistan seferinde, Gürcü arabeglerin yönettiği Samtshe-Saatabago devletinden ele geçirdi. Cvari, önce Livane sancağına, sonra Çıldır Eyaleti’ne bağlandı.

Cvari, Osmanlı idaresinin vergi ve askere alma amacıyla 1835 yılında gerçekleştirdiği nüfus tespitinde Livane-i Ulya sancağına bağlıydı (3:I.315). 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre Lazistan sancağına bağlı Livana kazasının köylerinden biriydi. Tarımla geçinen köyün hayvan varlığı olarak 16 öküz, 10 inek, 5 at, 205 keçi ve 100 koyun tespit edilmiştir (2:VIII.357). Cvari, 93 Harbi’nin bir sonucu olarak 1878’de Livana kazası Rusya İmparatorluğu’na geçince, Kiskim kazasına bağlandı.

Cvari, 1928 tarihli köy listesinde Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlı bir köydü (6:83). 1935 nüfus sayımında Erzurum vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti (4:378). Daha sonra yeniden Artvin vilayetine bağlandı. Cvari / Zuvar adı, “yabancı kökten geldiği” için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Bademkaya olarak değiştirilmiştir (7:790). Bununla birlikte köyün eski adı yeni adıyla birlikte “Bademkaya (Zuvar)” biçimlerinde resmî kayıtlarda kullanılmıştır (8).

KAYNAKÇA:
1. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, Tiflis, 2018.
2. ^ Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt.
3. ^ Taner Artvinli, Yusufeli Külliyâtı, İstanbul, 2013, 2 cilt.
4. ^ 1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937.
5. ^ 1960 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1963. 
6. ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928.
7. ^ Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968.
8. ^ 1980 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1981.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com ile oluşturun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close