Tsklispiri

TSKLİSPİRİ (Gürcüce: წყლისპირი; okunuşu: “ts’q’lisp’iri”), tarihsel Tao bölgesindeki yerleşmelerden biridir. Bugün Artvin ilinin Yusufeli ilçesinde yer alır. Adı 1959 yılında Zeytincik olarak değiştirilmiştir.

Tsklispiri, Yusufeli’nin kuzeydoğusunda kuruludur. Kasabaya 39 km uzaklıktadır. Çevresinde Sinansi (Yarbaşı), Uşhumi (Yağcılar) ve Hoştapori (Çağlıyan) adlı köyler bulunmaktadır.

KÖYÜN ADI
Köyün bilinen en eski adı Tsklispiri’dir (1:I.383). Gürcüce bir yer adı olan Tsklispiri, Türkçeye Ziğlispir (زغلیسپر) olarak girmiştir (2:VIII.358; 3:83). Daha geç tarihte köyün adı Zığlıspir biçiminde de yazılmıştır.

Tsklispiri, “dere kenarı”, “su kıyısı” anlamına gelir. Nitekim Tsklispiri köyü Çoruh Nehri kıyısında bir yerleşmedir.

Çoruh Nehri kıyısında yer alan Tsklispiri, yeni adıyla Zeytincik köyü. Fotoğraf: Taner Artvinli, Yusufeli Külliyâtı, İstanbul, 2013.

DEMOGRAFİ
Tsklispiri’nin görece erken döneme ait nüfusu 1835 tarihli Osmanlı tespiti üzerinden verilebilir. Bu tarihte köyde 64 hanede 139 erkek yaşıyordu. Osmanlılar geleneksel olarak sadece erkek nüfusu kaydediyordu. Bundan dolayı köyün toplam nüfusunu bulmak için bir o kadar da kadın nüfusu eklemek gerekir. Bunun sonucunda Tsklispiri’de 278 kişinin yaşadığı ve hane başına ortalama 4,3 kişinin düştüğü ortaya çıkar. Köydeki ailelerin ortalama nüfusun altında birey sayısından oluştuğu söylenebilir (1:I.383).

1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre ise, Tsklispiri’de 49 hanede 155 kişi tespit edilmiştir. Bu tarihte de Osmanlı idaresi sadece erkek nüfusu tespit etmesinden dolayı bir o kadar da kadın eklenince, Tsklispiri’nin nüfusunun toplam 310 kişinin oluştuğu, hane başına ortalama 6,3 kişi düştüğü ortaya çıkar (2:VIII.359).

1935 yılına gelindiğinde köyde 274 kişinin yaşadığı görülmektedir (4:405). Uzun aradan sonra köyde nüfusun artmamış olması dikkat çekicidir. Günümüzde köyün nüfusu yaklaşık 40 kişiden oluşmaktadır.

Eski adı Tsklispiri olan Zeytincik köyünde 2015 yılındaki yangından bir görünüm.

TARİHÇE
Tsklispiri köyünün eski tarihi hakkında kaynaklarda bilgi yoktur. Köyün tarihine ışık tutacak herhangi bir tarihsel yapı da tespit edilmemiştir. Bununla birlikte köyün bulunduğu Tao bölgesinin erken ve geç orta çağlarda Gürcü devletleri sınırları içinde bulunduğu bilinmektedir. Nitekim Osmanlı Devleti bu bölgeyi 16. yüzyılın ilk yarısında Gürcü devletlerinden biri olan Samtshe-Saatabago’dan ele geçirmiştir.

Geç dönemde Livane-i Ulya sancağına bağlı olan Tsklispiri, 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Çıldır Eylati’nin önemli bir kısmının Rusların eline geçmesinin ardından Trabzon eyaletinin (sonra vilayet) Lazistan sancağına bağlandı. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre Tsklispiri, bu sancağa bağlı Livana kazasının bir köyüydü. Geçimini tarımla sağlayan köyde, bu tarihte hayvan varlığı olarak 40 inek, 30 öküz, 122 keçi, 100 koyun ve 10 at kaydedilmiştir (2:VIII.359).

Livana kazsının büyük bölümünün 93 Harbi’inde (1877-1878) Rusların eline geçmesinden dolayı Tsklispiri, bu tarihten sonra Kiskim kazasına bağlandı. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Tsklispiri, Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının Erkinis nahiyesinin bir köyüydü (3:83). 1935 yılında da Tsklispiri Yusufeli kazasında Erkinis nahiyesinin bir köyü olmasına rağmen, bu tarihte bağlı olduğu kaza Erzurum vilayeti içinde bulunuyordu (4:405).

Tsklispiri veya Ziğlispir adı “yabancı kökten geldiği” için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Zeytincik olarak değiştirildi (5:988). Bununla birlikte köyün eski adı, bir süre daha yeni adıyla birlikte “Zeytincik (Zığlıspır)” biçiminde resmî kayıtlarda kullanılmıştır (6).

KAYNAKÇA:
1. ^ Taner Artvinli, Yusufeli Külliyâtı, İstanbul, 2013, 2 cilt.
2. ^ Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt.
3. ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928.
4. ^ 1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937.
5. ^ Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968.
6. ^ 1980 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1981.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com ile oluşturun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close