Tsklispiri

TSKLİSPİRİ (Gürcüce: წყლისპირი; okunuşu: “ts’qlisp’iri”), tarihsel Tao bölgesindeki yerleşmelerden biridir. Bugün Artvin ilinin Yusufeli ilçesinde yer alır. Adı 1959 yılında Zeytincik olarak değiştirilmiştir.

Tsklispiri, Yusufeli’nin kuzeydoğusunda yer alır. Kasabaya 39 km uzaklıktadır. Çevresinde Sinansi (Yarbaşı), Uşhumi (Yağcılar) ve Hoştapori (Çağlıyan) adlı köyler bulunmaktadır. Köyün bazı kısımları Deriner Barajı suları altında kalmıştır.

Gürcüce adına uygun biçimde akarsu kıyısındaki Zeytincik köyü.

TARİHÇE
Bugün Zeytincik adını taşıyan köyün bilinen en eski adı, Tsklispiri’dir (1:I.383). Gürcüce bir yer adı olan Tsklispiri, Türkçeye Ziğlispir (زغلیسپر) olarak girmiştir (2:VIII.358; 3:83). Daha geç tarihte köyün adı Zığlıspir biçiminde de yazılmıştır.

Tsklispiri, Gürcüce “tskali” (წყალი: su, akarsu) ve “piri” (პირი: kenar, kıyı) kelimelerinden oluşan bir tamlamadır ve “dere kenarı”, “su kıyısı” anlamına gelir. Nitekim Tsklispiri köyü Çoruh Nehri kıyısında bir yerleşmedir. Köyde Ahalpiri (ახალპირი), Bostanpiri (ბოსტანპირი), Tavteki (თავთექი), Kilştavi (კილითავი), Çala (ჭალა), Çinka (ჭინკა) ve Cuvardari (ჯუვარდარი) gibi Gürcüce yer adları günümüzde de bilinmektedir (4:482).

Zeytincik (Tsklispiri) köyünün haritadaki konumu.

Tsklispiri köyünün eski tarihi hakkında kaynaklarda bilgi yoktur. Köyün tarihine ışık tutacak herhangi bir tarihsel yapı da tespit edilmemiştir. Bununla birlikte köyün bulunduğu Tao bölgesinin erken ve geç orta çağlarda Gürcü devletleri sınırları içinde bulunduğu bilinmektedir. Nitekim Osmanlı Devleti bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcü devletlerinden biri olan Samtshe-Saatabago’dan ele geçirmiştir. Tsklispiri önce Livane sancağına bağlanmıştır. Daha sonra Livane sancağı Çıldır Eyaleti’nin sancaklarından biri haline geldi.

Nitekim Tsklispiri köyü, Osmanlı Devleti’nin vergi salma ve askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında bu eyaletin Livana sancağına bağlıydı. Bu tarihte köyde 64 hanede 139 erkek yaşıyordu. Bu tarihte sadece erkek nüfusu tespit edildiğinden köyün toplan nüfusunu bulmak için bir o kadar da kadın eklemek gerekir. Bunun sonucunda Tsklispiri’de 278 kişinin yaşadığı ve hane başına ortalama 4,3 kişinin düştüğü ortaya çıkar. Köydeki ailelerin ortalama nüfusun altında birey sayısından oluştuğu söylenebilir (1:I.383).

Çoruh Nehri kıyısında yer alan Tsklispiri, yeni adıyla Zeytincik köyü. Fotoğraf: Taner Artvinli, Yusufeli Külliyâtı, İstanbul, 2013.

Osmanlı Devleti’nin vilayet sistemine geçtiği 19. yüzyılın ikinci yarısında Tsklispiri, Trabzon vilayetinin Lazistan sancağı sınırları içinde kaldı. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre Tsklispiri, bu sancağa bağlı Livana kazasının bir köyüydü. Bu tarihte köyde 49 hanede 155 kişi tespit edilmiştir. Bu tarihte de Osmanlı idaresinin sadece erkek nüfusu tespit etmesinden dolayı bir o kadar da kadın eklenince, Tsklispiri’nin nüfusunun toplam 310 kişinin oluştuğu, hane başına ortalama 6,3 kişinin düştüğü ortaya çıkar. Geçimini tarımla sağlayan köyde, bu tarihte hayvan varlığı olarak 40 inek, 30 öküz, 122 keçi, 100 koyun ve 10 at tespit edilmiştir (2:VIII.359).

Livana kazsının büyük bölümünün 93 Harbi’inin (1877-1878) ardından Rusların eline geçmesinden dolayı Tsklispiri, bu tarihten sonra Kiskim kazasına bağlandı. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise, Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının Erkinis nahiyesinin bir köyüydü (3:83).

Eski adı Tsklispiri olan Zeytincik köyünde 2015 yılındaki yangından bir görünüm.

Tsklispiri, 1935 yılında da Yusufeli kazasında Erkinis nahiyesinin bir köyü olmasına rağmen, bu tarihte bağlı olduğu Yusufeli kazası Erzurum vilayeti içinde bulunuyordu. 1935 yılında köyde 274 kişinin yaşadığı görülmektedir (5:405). Köyün nüfusunun yüz yıl öncesi seviyede olması ve uzun aradan sonra köyde nüfusun artmamış olması dikkat çekicidir.

Tsklispiri veya Ziğlispir adı “yabancı kökten geldiği” için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Zeytincik olarak değiştirildi (6:988). Bununla birlikte köyün eski adı, bir süre daha yeni adıyla birlikte “Zeytincik (Zığlıspır)” biçiminde resmî kayıtlarda kullanılmıştır (7).

KAYNAKÇA:
1. ^ Taner Artvinli, Yusufeli Külliyâtı, İstanbul, 2013, 2 cilt.
2. ^ Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt.
3. ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928.
4. ^ Tao (Gürcüce), Mamaia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020. 
5. ^ 1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937.
6. ^ Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968.
7. ^ 1980 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1981.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com ile oluşturun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close