Cvani

CVANİ (Gürcüce: ჯვანი; okunuşu: “cvani”), tarihsel Klarceti bölgesinin yerleşim yerlerinden biridir. Bugün Artvin ilinin Borçka ilçesinin köylerinden biridir.

Cvani, Borçka kasabasının 7 km güneybatısında, Murgul Çayı’nın Çoruh Nehri’ne karıştığı noktada yer alır. Günümüzde Murgul Çayı ile Çoruh Nehri’nin bu kavuşma noktası baraj gölüne dönüşmüştür. Tarihsel olarak Murgul vadisinin köylerinden biridir. Yakın çevresinde Arhva (Akpınar) ve Trapeni (Taraklı) köyleri bulunmaktadır. 

KÖYÜN ADI
Cvani, köyün bilinen en eski adıdır. Türkçeye Civan / Cvan (جوان) olarak girmiştir (1:120). 93 Harbi’nde (1877-1878) Klarceti bölgesini ele geçiren Ruslar ise köyün adını Cuvan (Джуван) olarak kaydetmiştir (2). Murgul vadisini dolaşmış olan Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze ise, köyün adını 1892’de Jvana (ჟვანა) olarak not etmiştir (3:206).

Köyün adının anlamı konusunda belli başlı kaynaklarda bilgi yoktur. Farklı yazılışı, köyün özgün adının zaman içinde değişime uğramasıyla ilişkili olabilir. Kişiyi nitelemek için kullanılan Farsça “civan” (yakışıklı, güzel) kelimesinin Türkçe yer adı olması, köyün eski adı ile “civan” kelimesinin benzeşmesiyle ilişkili olabilir.

Cvani köyünün bugünkü genel görünümü. Fotoğrafın kaynağı.

DEMOGRAFİ
Cvani’de erkek ve kadın nüfusu ilk kez Rus idaresince birlikte tespit edilmiştir. 1886 tarihli bu tespite göre Cvani’de 77 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamı Gürcü olarak kaydedilmişti (2). Bu tarihten birkaç yıl sonra 1892’de Murgul vadisini gezen Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze, köyün nüfusunu vermemekle birlikte 20 hanenin göç etmiş olduğunu yazmıştır (4:133). 1907 yılına gelindiğinde köyün nüfusu artmış, 111 kişiye çıkmıştı (5:36).

Cvani’nin Türkiye sınırlarında kalmasından bir yıl sonra, 1922’de yapılan tespite göre köyde 11 hanede 59 kişi yaşıyordu. Bu tarihte de nüfusun tamamı Gürcü olarak kaydedilmiştir (6). Köyün nüfusunun 1907 yılına göre yarı yarıya azalması, özellikle Birinci Dünya Savaşı şartlarına bağlı göçle alakalı olabilir. 1926 yılına gelindiğinde köyde hane sayısı 15’e, nüfus da 97’ye çıkmıştı (7:144). Günümüzde ise köyün nüfusu 171 kişiden oluşmaktadır.

TARİHÇE
Cvani köyü, Korideti gibi, yerleşim tarihi çok eskilere dayanan Murgul vadisinin köylerinden biridir. Bununla birlikte Cvani köyünde tarihsel bir kalıntı tespit edilmemiştir. Erken ve geç ortaçağda Gürcü krallıkları ve prenslikleri sınırları içinde kalan bölgede yer alan köy, 16. yüzyılda Osmanlı egemenliğine girdi. Yaklaşık üç yüz yıl sonra Rusların eline geçti. Rus idaresinde Artvin sancağının (okrug) Artvin kazasına (uçastok) bağlıydı. Murgul vadisindeki köylerin bir kısmının yer aldığı Çhaleti nahiyesi içinde yer alıyordu (2).

Cvani, Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra bir süre bağımsız Gürcistan’ın sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgal etmesinin hemen ardından Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Türkiye’ye bırakıldı (8:II.41). 1922’de Artvin vilayetinin Borçka kazasına, daha sonra Artvin vilayetinin merkez kazasına bağlı Murgul (Göktaş) nahiyesinin (1987’de itibaren ilçe) bir köyüydü. 

Artvin’in belli başlı yerleşmelerin adı 1925’te değiştirilmiştir. Cvani adının zaten Osmanlı döneminde Civan biçiminde yazıldığı için değişmediği varsayılmaktadır. Oysa Türkçede “civan” kelimesi, yerleşim yeri adı olarak kullanılmamaktadır. Bu köy Türkiye’de Civan adını taşıyan tek yerleşim yeridir. Cvani adı “civan” kelimesiyle aynı biçimde “cvan / civan” (جوان) yazılmış ve “civan” olarak okunmuş olabilir.

KAYNAKÇA:
1. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye (Osmanlıca), 1927 (Latin harfli Türkçe baskı, 2010).
2. ^ “Artvin kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
3. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcüler ve Gürcistan’daki Köyleri (Gürcüce), Tiflis, 1913.
4. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcülerin Osmanlı Ülkesine Büyük Göçü (Gürcüce), Tiflis, 1912.
5. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Türkçe-İngilizce), Tiflis, 2019.
6. ^ Nurşen Gök, “Artvin Livası’nın Anavatan’a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
7. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, İstanbul, 2010 (Birinci basım: 1927).
8. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2 cilt.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close