Kokoleti

KOKOLETİ (Gürcüce: ქოქოლეთი; okunuşu: “kokoleti”), tarihsel Klarceti bölgesinde yer alan, bitki örtüsü açısından zengin vadilerden biridir. Kokoleti Deresi etrafında şekillenmiş olan Kokoleti vadisi, Borçka yakınlarında, sol taraftan Çoruh Nehri’ne katılan Murgul Çayı vadisi sisteminin bir parçasıdır. Murgul Çayı’nın bir kolu olan Kokoleti Deresi, Golahora Dağı’nın kuzey yamacından doğar, Bucuri (Akantaş) ve Gevuli (Korucular) köyleri arasından inip Ereguna köyünde (Erenköy) Murgul Çayı’na katılır (1).

Kokoleti vadisinin genel görünümü. Fotoğrafın kaynağı.

VADİNİN ADI
Kokoleti, sonu yer bildirme eki olan −eti (−ეთი) ile biten Gürcüce bir yer adıdır. Artvin bölgesinde 1925 yılında belli başlı yer adları değiştirilirken, yerleşmelerin dışındaki pek çok yer adı olduğu gibi kalmıştır. Kokoleti bunlardan biridir ve Türkçeye Kokolet olarak yerleşmiştir. Kokoleti adı, sadece Livane bölgesinde değil, tarihsel Gürcistan’ın güneybatı kesiminde başka yerlerde de bulunmaktadır. Bugünkü Türkiye sınırı yakınında bulunan Helçavuri’deki Kokoleti ve Aşağı Kokoleti köyleri örnek verilebilir. Kokoleti adı büyük bir olasılıkla özel addan türemiş bir yer adıdır ve “Kokoladzelerin yurdu” anlamına gelir. 

Kokleti vadisinden bir görünüm. Fotoğrafın kaynağı.

BİTKİ ÖRTÜSÜ
Derin bir vadi olan Kokoleti zengin bitki örtüsü, doğal güzelliği ve bol sularıyla ünlüdür. 1890’ların başında Klarceti bölgesini gezen Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze, Kokoleti vadisini de kapsayan Murgul vadisinden büyük bir hayranlıkla söz etmiştir. Çiçinadze’nin verdiği bilgiye göre Murgul vadisinin insan eli değmemiş ormanları nar, incir, kestane, ceviz, şimşir ağaçlarıyla doluydu. Bunların dışında bu ormanlarda hiçbir yerde görmediği türden bitkiler olduğunu belirten Çiçinadze, bilim insanı için bütün bunlar hayli dikkat çekici olacağını yazmıştır (2:200).

Günümüzde Kokoleti’nin kestane ve çiçek balı üretimiyle ünlü olması, buradaki ormanların bugün de bol kestane ve çiçek açan başka bitkileri barındırdığını göstermektedir. Bu ormanlarda 500’ün üzerinde bitki türünden söz edilmektedir. Bu tahmini bir sayı olsa da bu tespit buradaki ormanların bol bitki türü barındırmasına işaret etmektedir. Bu ormanlarda, bal üreticilerinin verdiği bilgiden karayemişin (taflan), ıhlamurun da bolca bulunduğu anlaşılmaktadır. 

MURGUL VADİSİ (1891-93)
Murgul vadisi Livane’nin kuzeybatısında yer alıyor. Önünde Çoruh Nehri akıyor. Murgul vadisi Borçka’nın üst tarafında, Tsitureti köyünün yakınında, Murgul Çayı’nın Çoruh Nehri’ne karışığı yerde başlıyor. Murgul vadisinde Müslüman Gürcülerin köyleri var. Daha ileride ise, Osmanlı sınırı yakınında Laz köyleri başlıyor.  Bu köylerin çoğu Gürcüce isimler taşıyor. Murgul vadisi, havası, suyu, dağları, el değmemiş ormanları ve diğer özellikleriyle başka yerlere göre daha ön plana çıkıyor. Murgul vadisinin gür ormanları nar, incir, kestane, ceviz, şimşir ağaçlarıyla dolu. Bunların dışında bu ormanlarda hiçbir yerde rastlamadığım türden bitkiler gördüm. Bu bölgedki bu bitkiler bilim insanı için hayli dikkat çekici olmalı. Burada bakır gibi çok fazla maden de varmış. Bu madenleri şimdi mühendisler inceliyor. 
Kaynak: Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcüler ve Gürcistan’daki Köyleri (Gürcüce), Tiflis, 1913, sayfa: 200.

Kokleti vadisindeki arı kovanları. Fotoğrafın kaynağı.

ARICILIK
Murgul havzasında Kokoleti dışında iki büyük vadi daha bulunmaktadır. Bunlar Kabarceti ve Başköy vadileridir. Bu üç vadi de bu bölgenin arıcılık merkezidir. Taşımalı arıcılığın yapılması nedeniyle bal üreticileri bir vadiden diğerine kovan nakledebilmektedir. Hepsinde arıcılık yapılmasına karşın, bu üç vadi tamamen birbirinden ayrı yerlerde bulunmaktadır (1). Bu vadiler büyük Murgul vadisini ya da Murgul havzasını oluşturmaktadır. Murgul Kaymakamlığı’nın verdiği bilgiye göre, 500’ün üzerinde farklı bitki türünü barındıran Kokoleti Vadisi’nde, 28 profesyonel arıcı tarafından yılda 2 ton dolayında kestane ve çiçek balı üretimi gerçekleştirilmektedir. Altmış yılı aşkın bir süredir babadan miras kalan geleneği sürdüren 28 arıcı, 5 kilometrekarelik bir alanda yüzlerce kovanda organik kestane ve çiçek balı üretmektedir (3).

KAYNAKÇA:
1. ^ Kaynak kişi: Soner Özçelik.
2. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcüler ve Gürcistan’daki Köyleri (Gürcüce), Tiflis, 1913.
3. ^ “Kokolet Vadisi“, Murgul Kaymakamlığı.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close