Zedatsminda

ZEDATSMİNDA (Gürcüce: ზედაწმინდა; translit.: “zedats’minda”), tarihsel Samtshe bölgesinin Potshovi vadisindeki yerleşim yerlerinden biridir. Bugün Ardahan ilinin Posof ilçesinde yer alır. Adı Arılı olarak değiştirilmiştir.

Zedatsminda Posof kasabasının güneybatısındadır. Ardahan kentine 94 km, Posof kasabasına 13 km uzaklıktadır. Kuzeybatısında Vardzna (Demirdöven), kuzeydoğusunda Ğvinia (Özbaşı), güneydoğusunda Kirdamala (Kırköy), güneyinde Hunamisi (Söğütlükaya) köyleri yer alır.

Zedatsminda’nın (Arılı) konumu.

KÖYÜN ADI
Köyün bilinen en eski adı Zedatsminda’dır. Gürcüce bir tamlama olan Zedatsminda, “yukarı” anlamına gelen “zeda” (ზედა) ile “aziz” anlamına gelen “tsminda” (წმინდა) kelimelerinden oluşur. Bunula birlikte yer adlarında “aziz” kelimesi, Stepantsminda’da (“Aziz Stepan”) olduğu gibi genelde kişi adıyla kullanıldığı için bu yer adının başka bir addan bozulmuş olabileceği belirtilmiştir. 1595 tarihli Osmanlı tahrir defterinde bu yer adı Zedvan Zminda (زدوان ذمندە) biçiminde kaydedilmiştir (1:I,318; III,452). 

Rus idaresi, 1886 tarihli nüfus sayımında köyün adını Gürcücesine uygun biçimde Zedatsminda (Зедацминда) olarak kaydetmiştir (2). Daha geç tarihli Osmanlıca köy listesinden ise, bu ad Zida Zminda (ذیدە ذمندە) olarak yazılmıştır (3:761). Zedatsminda 1935’te Zedezümende, 1960’ta Arılı (Zedezümde) olarak kaydedilmiştir (4:402; 5:319).

Zedatsminda (Arılı) köyünün uydu fotoğrafı.

DEMOGRAFİ
Osmanlı yönetiminin 1595 tarihli tahrir defterinden Zedatsminda’nın o tarihte boş bir köy olduğu anlaşılmaktadır. Bu durum, köyün Osmanlı Devleti’nin eline geçmesinin ardından Hıristiyan nüfusun göç etmesiyle ilişkili olabilir. Bununla birlikte Rusların 93 Harbi’nde (1877-1878) bölgeyi ele geçirmelerinden sekiz yıl sonraki nüfus sayımında Zedatsminda köyünde 112 kişi kaydetmiş olması, köyün Osmanlı döneminde yeniden iskan edildiğini göstermektedir. Rus idaresi köyün nüfusunun tamamını Türk olarak kaydetmiştir (1:I,318; 2). Zedatsminda’nın nüfusu 1896’da 114, 1906’da 163 kişiye ulaşmıştır (5:115).

Zedatsminda’nın nüfus 1935’te 359, 1960’ta 425 kişiden oluşuyordu (4:402; 5:319). Günümüzde bu sayı 50 kişiye düşmüştür.

TARİHÇE
Zedatsminda tarihsel Samtshe bölgesinin Tao-Klarceti kısmında kalan Potshovi vadisindeki köylerden birdir. Osmanlılar 16. yüzyılın son çeyreğinde ele geçirdiğinde köy, birleşik Gürcistan Krallığı’nın parçalanmasının ardından ortaya çıkan devletlerden biri olan Samtshe-Saatabago’nun (1268-1625) sınırları içinde kalıyordu. Zedatsminda 1595 tarihinde Çıldır Eyaleti’nde Poshov livasının Güney (Mzvari) nahiyesine bağlı bir köy olarak kaydedilmiştir. Bununla birlikte köy bu tarihte tamamen boşalmıştı (1:I,318). 

Rus idaresi sırasında (1878-1918) Zedatsminda Kars oblastı içinde Ardahan sancağına (okrug) Poshov kazasında (uçastok) yer alıyordu. Bu kazaya bağlı Digur nahiyesinin köylerinden biriydi. Birinci Dünya Savaşı sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından Zedatsminda bir süre bağımsız Gürcistan’ın sınırları içinde kaldı. 1921’de köy yeniden Türkiye’ye bırakıldı. 1928’de Poshof kazasının merkez nahiyesine bağlı bir köydü (3:761).

KAYNAKÇA:
1. ^ Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Gürcüce ve Osmanlıca), (Yayıma hazırlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt.
2. ^ “Poshov kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
3. ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928.
4. ^ 1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937.
5. ^ 1960 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1963.
6. ^ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close