Kintsureti

KİNTSURETİ (Gürcüce: ქინწურეთი; okunuşu: “kints’ureti”), tarihsel Klarceti bölgesindeki yerleşim yerlerinden biridir. Günümüzde Artvin ilinin Borçka ilçesinde yer alır ve adı 1925’te Dereiçi olarak değiştirilmiştir. Daha sonra aynı adla Karşıköy’ün (Heba) bir mahallesine dönüştürülmüştür. 2018 yılında, Kintsureti ve Zedubani (eski Yüksekköy köyü) birleştirilerek Zedoban köyü kurulmuştur.

KÖYÜN ADI
Köyün bilinen en eski adı Kintsureti’dir. Bu ad zamanla Kinshureti (კინწხურეთი), Kintskuriti (კინწყურითი) gibi farklı biçimlerde de yazılmıştır (1:149; 2:136). 93 Harbin’de (1877-1878) bölgeyi ele geçiren Ruslar da köyün adını Kintshureti (Кинцхурети) olarak kaydetmiştir (3). Bu yer adı Türkçede Kinshoret ya da Kinshuret (كینسخورەت) biçimini almıştır (4:119; 5:455).

Gürcüce bir yer adı olan Kintsureti, Gürcücede coğrafi “sırt” anlamına gelen “kintsi” (ქინწი) kelimesinden türemiş olabilir. Bu durumda Kintsureti “sırtlar bölgesi” anlamına gelir. Bu bölgede aile adlarını taşıyan yerleşmelerin varlığından hareketle Kintsureti’nin Kintsuraia (კინწურაია) ya da Kintsuraşvili (კინწურაშვილი) olarak bilinen aile adıyla ilişkili olma ihtimali de vardır.

Eski Zedubani ve Kintsureti köylerinden oluşan Zedoban köyünün konumu.

DEMOGRAFİ
Kintsureti’de kadın ve erkeğin birlikte tespit edildi ilk nüfus sayımı Rus idaresi sırasında, 1886 yılında yapılmıştır. Bu sayımda köyde 18 hanede 90 kişi yaşıyordu Bu nüfusun tamamı Gürcü olarak kaydedilmiştir. Bu sayımda hane başına ortalama 5 kişinin düşmesi ailelerin kalabalık olmadığını göstermektedir (3; 6:54). Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze, 1893’te köyün nüfusunun 50 hane olduğunu ve 40 hanenin göç ettiğini yazmıştır (1:149; 2:136) Bu 1886 yılından sonra da köyden Osmanlı ülkesine göç olduğunu ve geriye 10 hanenin kaldığını göstermektedir.

Türkiye sınırları içinde kaldıktan bir yıl sonra Kintsureti’de 1922’de 6 hanede 23 Müslüman Gürcü, 1926’da ise, 15 hanede 77 kişi yaşıyordu (7; 8:144). Kintsureti (Dereiçi) ve Zedubani (eski Yüksekköy köyü) mahallelerin birleştirilmesiyle 2018’de kurulan yeni Zedoban köyünün bu tarihteki nüfusu ise, 161 kişiden oluşuyordu.

Kintsureti ve Zedubani köylerinden oluşan Zedoban köyünün genel görünümü. Fotoğrafın kaynağı.

TARİHÇE
Bir Gürcü yerleşmesi olan Kintsureti, tarihsel Tao-Klarceti’nin bir parçası olan Klarceti bölgesinde yer alır. Antik çağda Kolheti Krallığı sınırları içinde kalan bir bölgede bulunan köy, erken ve geç ortaçağda Gürcü krallıkları ve prenslikleri yönetiminde kaldı. 16. yüzyılın ikinci yarısında da Osmanlılar tarafından ele geçirildi. Bu tarihte Kintsureti, birleşik Gürcü Krallığı’nın parçalanması sırasında ortaya çıkan Gürcü devletlerinden biri olan Samtshe-Saatabago sınırları içinde bulunuyordu.

Kintsureti, uzun süre Osmanlı yönetiminde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Çarlık Rusyası’nın eline geçti. Bu savaştan yaklaşık sekiz yıl sonra 1886 yılında Rusların yaptığı nüfus sayımına göre Kintsureti, Batum oblastı sınırları içinde Batum sancağının (okrug) Gonio kazasında (uçastok) Şubani nahiyesine bağlı bir köydü (3).

Kintsureti, Birinci Dünya Savaşı sonlarında Rus ordusunun bölgeden çekilmesinin ardından bir süre bağımsız Gürcistan’ın sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgal etmesinin  ardından, 1921’de Ankara Hükümeti ile Sovyet Rusya arasında imzalanan Moskova Antlaşması’yla Türkiye’ye bırakıldı (10: II.41). 1922 ve 1926 nüfus tespitlerinde, önce Borçka kazasının merkez nahiyesine, sonra Artvin’in merkez ilçesine bağlı Borçka nahiyesine bağlı köylerden biriydi.

2018 yılında, Karşıköy’ün iki mahallesi Kintsureti (eski Dereiçi köyü) ve Zedaubani (eski Yüksekköy köyü) birleştirilerek yeni bir köy olarak Zedoban kurulmuştur.

Kintsureti Kilisesi planı. Kaynak: Fahriye Bayram ve Turgay Yazar, “Artvin, Erzurum, Ardahan İli ve İlçelerinde Ortaçağ Gürcü Mimarisi Yüzey Araştırmaları – 2009”,  28. Araştırma Sonuçları Toplantısı, Ankara, 2011, 1. Cilt.

TARİHSEL YAPILAR
Kintsureti’nin sınırları içinde iki adet kilisenin varlığı bilinmektedir. Duvarları tespit edilen bir yapının ise ne olduğu belirlenememiştir. Doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen planlı bir yapı olan Kintsureti Kilisesi, küçük boyutlu moloz taşlarla dolgu duvar tekniğiyle inşa edilmiştir. Kintsureti’deki diğeri kilise ise, mahallenin merkezinde caminin yanında bulunuyordu ve bu kiliseden geriye bir şey kalmamıştır. Keçiketi Mevkii’nde duvar kalıntıları tespit edilmiş olan yapının ise işlevi belirlenememiştir (10:156; 11: I.2).

KAYNAKÇA:
1. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcüler ve Gürcistan’daki Köyleri (Gürcüce), Tiflis, 1913.
2. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcülerin Osmanlı Ülkesine Büyük Göçü (Gürcüce), Tiflis, 1912.
3. ^ “Gonio kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
4. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 1927.
5. ^ Köylerimiz, (Yayımlayan) Dahiliye Vekaleti, İstanbul, 1933.
6. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Türkçe-İngilizce), Tiflis, 2019.
7. ^ Nurşen Gök, “Artvin Livası’nın Anavatan’a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
8. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 2010 (Birinci basımı 1927).
9. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2 cilt.
10. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, Tiflis, 2018.
11. ^ Fahriye Bayram ve Turgay Yazar, “Artvin, Erzurum, Arahan İli ve İlçelerinde Ortaçağ Gürcü Mimarisi Yüzey Araştırmaları – 2009”, 28. Araştırma Sonuçları Toplantısı, Ankara, 2011. 1. Cilt.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close