Korideti

KORİDETİ (Gürcüce: კორიდეთი; okunuşu: “k’orideti”),  tarihsel Klarceti bölgesinde yer alan yerleşim yerlerinden biridir. Günümüzde Artvin ilinin Murgul ilçesinde yer alır ve adı 1925’te Çimenli olarak değiştirilmiştir. 

Korideti, Murgul kasabasının yaklaşık 3 km kuzeydoğusunda, Murgul Çayı’nın sağ kıyısında yer alır. Murgul vadisinin köylerinden biridir. Çevresinde Osmali (Özmal), Durça (Ardıçlı) ve Kura (Küre) köyleri bulunmaktadır.

Korideti, Korideti İncili olarak bilinen elyazma İncil‘le de tanınmaktadır.

KÖYÜN ADI
Korideti, köyün bilinen en eski adıdır. Bu ad Türkçeye Koridet (قوريدهت) olarak girmiştir (1:120). 93 Harbi’nde Klarceti bölgesini ele geçiren Ruslar da 1886’da yapılan nüfus sayımında köyün adını Korideti (Коридети) olarak kaydetmiştir (2). Daha sonraki tarihte bölgeyi gezen Zakaria Çiçinadze de köyü adını Korideti olarak not etmiştir (3:207).

Gürcüce bir yer adı olan Korideti, Kordeti (კორდეთი) adından değişime uğramıştır. Gürcüce “kordi” (კორდი) uzun süre sürülmemiş çimenli yer alamına gelir. Nitekim köyün adı bazı kaynaklarda Kordeti olarak verilmiştir (4:22; 5:483). Korideti ya da Kordeti’nin “çimenli yer” anlamına geldiği bilindiği için köyün adı 1925’te Çimenli olarak değiştirilmiştir.

Korideti (Çimenli) köyü. Fotoğrafın kaynağı.

DEMOGRAFİ
Korideti’deki kadın ve erkek nüfus birlikte ilk kez Rus idaresince 1886 yılında tespit edilmiştir. Bu tespite göre köyün nüfusu 9 hanede yaşayan 50 kişiden oluşuyordu. Nüfusun tamamı Gürcü olarak kaydedilmiştir (2; 4:22). Nüfusun azlığı, hane başına ortlama 5,5 kişi düşmesi dikkat çekicidir ve bu durum köyden göçe bağlanabilir. Nitekim Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze’nin 1892’de verdiği bilgiye göre, Korideti’den 30 hane Osmanlı ülkesine göç etmiştir (6:133). Bu tespit, göç eden nüfusun köyde kalan nüfustan çok daha fazla olduğunu göstermektedir.

Türkiye sınırları içinde kaldıktan sonra, 1922 yılında yapılan nüfus tespitine göre, Korideti’de hane sayısı ve nüfus aynı kalmıştır. Bu tarihte köyün nüfusu 9 hanede yaşayan 50 kişiden oluşuyordu (7). 1926’da ise, hane sayısı 8’e inmiş, nüfus 65 kişiye çıkmıştır (8:144).

TARİHÇE
Tarihsel Klarceti bölgesinin sınırları içinde kalan Murgul vadisinde yer alan Korideti’nin kuruluşuna dair bilgi yoktur. Köydeki kilisede korunmuş olan ve Korideti İncili olarak bilinen Yunanca İncil’in 9. yüzyıla tarihlenmesi, buranın eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir (9:412). Erken ortaçağda Gürcü Krallığı sınırları içinde yer alan Korideti, 16. yüzyıldan itibaren Osmanlı Devleti sınırları içinde kaldı. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda köyü Ruslar ele geçirdi. Rus idaresinde Korideti, Artvin sancağının (okrug) Artvin kazasına (uçastok) bağlıydı. Bu kazanın nahiyelerinden biri olan Zansuli nahiyesinde yer alıyordu (2).  

Korideti, Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra bir süre bağımsız Gürcistan’ın sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgal etmesinin hemen ardından Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Türkiye’ye bırakıldı (10:II.41).

Korideti 1922 tarihli nüfus cetveline göre Borçka kazasına bağlı Murgul nahiyesinde yer alıyordu (7). 1925’te Korideti’nin adı, Gürcücesinden Türkçeye çevrilerek Çimenli olarak değiştirildi (11:167). Borçka kaza olmaktan çıkarılıp nahiyeye dönüştürülünce, Korideti’nin de içinde yer aldığı Murgul nahiyesi doğrudan Artvin vilayeti merkez kazasına bağlandı. Murgul‘un ilçe olmasından itibaren Korideti (Çimenli) bu ilçeye bağlı bir köydür.

Kenarlarında Gürcüce yazılar bulunan Yunanca Korideti İncili.  Fotoğraf: Buba Kudava,  Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu, 2018, Tiflis.

KORİDETİ KİLİSESİ VE KORİDETİ İNCİLİ
Murgul vadisi birkaç tarihsel yapıya ev sahiplik etmiş yerlerden biridir. Bunlardan biri Korideti köyündeki kilisedir. Günümüzde tamamen ortadan kalkmış ve yeri bilinmeyen bu köy kilisesinde Yunanca elyazması ünlü bir İncil muhafaza edilmiştir. Korideti İncili olarak bilinen ve 9. yüzyıla tarihlenen bu İncil’e düşülmüş son derece ilginç Gürcüce notlar mevcuttur. Büyük bir olasılıkla 15. yüzyılda Gürcistan’a götürülmüş olan elyazması, bugün Korneli Kekelidze Elyazmaları Merkezi’nde korunmaktadır. 29 × 24 cm ebatlarında olan Korideti İncili 246 yapraktan oluşmaktadır (9:412).

KAYNAKÇA:
1. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, (Osmanlıca), 1927 (Latin harfli Türkçe baskı: 2010) .
2. ^ “Artvin kazası (1886 Yılı)” (Rusça).
3. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcüler ve Gürcistan’daki Köyleri (Gürcüce), Tiflis, 1913.
4. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Tükçe-İngilizce), Tiflis, 2019.
5. ^ Köylerimiz, (Yayımlayan) Dahiliye Vekaleti, İstanbul, 1933.
6. ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcülerin Osmanlı Ülkesine Büyük Göçü (Gürcüce), Tiflis, 1912.
7. ^ Nurşen Gök, “Artvin Livası’nın Anavatan’a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
8. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, İstanbul, 2010 (Birinci baskı 1927).
9.^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, Tiflis, 2018.
10. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt.
11. ^ Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2013.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close