Berk

BERK, Eruşeti bölgesindeki yerleşim yerlerinden biridir. Günümüzde Ardahan iline bağlı Hanak ilçesinde yer alır. Köyün bilinen en eski adı Berk[1] ya da Börk’tür[2].  

KÖYÜN ADI
Köyün bilinen en eski adı Berk ve Börk’tür. Köyde bulunan kalenin adının Gürcüce Mağlisa (მაღლისა) olmasına rağmen, Gürcü yönetimi altında olduğu dönemde Börk’ün Gürcüce bir adının olup olmadığı bilinmemektedir.[3] Osmanlı kayıtlarında Berk (برق) olarak geçen bu ad, 1928 tarihli Osmanlıca Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları adlı yayında Börk (بورك) biçimini almıştır.[4] Türkiye’deki köylerin eski adlarının verildiği 1968 tarihli devlet yayınında da sadece Börk adı geçer.[5]

Berk köyünün merkezinin 2,7 kilometre doğusunda yer alan Mağlisa Kalesi. Fotoğraf: Buba Kudava,  Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), 2018, Tiflis.

TARİHÇE
Tarihsel Eruşeti bölgesinde yer alan Börk’ün kuruluşu hakkında bilgi yoktur, ama 10. yüzyılda inşa edilen bir kilisenin varlığı köyün eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir.[6] Osmanlı kayıtlarında Berk (برق) olarak geçen Börk köyünü Osmanlılar 16. yüzyılda Gürcü yönetiminden ele geçirdi. Berk, yaklaşık olarak tarihsel Tao-Klarceti toprakları üzerinde kurulan Çıldır Eyaleti içinde kaldı. 17. yüzyılda, bu eyaletin bir sancağı olan Ardahan-i Küçük’e bağlı Kuzey nahiyesinde yer alan bir köydü.[7] 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’ndan sonra, 1918 yılına kadar Rusya İmparatorluğu, 1918-1921 arasında Gürcistan sınırları içinde kaldı. 1886 tarihli Rus nüfus sayımına göre, Ardahan bölgesine (uçastok) bağlı köyde 163 kişi yaşıyordu ve nüfusun tamamı Türklerden oluşuyordu.[8] Börk, Ekim 1921’de imzalanan Kars Antlaşması’yla Türkiye’ye bırakıldı.

Berk köyünde 10. yüzyıldan kalma kilise. Fotoğraf: Buba Kudava,  Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), 2018, Tiflis.

TARİHSEL YAPILAR
Börk köyünde iki kilise vardır. Her ikisi de köy kilisesidir. 10. yüzyıldan kalmış olan kilise, tek nefli bir yapıdır. Kilisenin duvarları büyük ölçüde bugün de sağlamdır. İkinci kilise, köyün merkezinin 1 kilometre güneyinde yer alır. Bu kilise de tek nefli bir yapıdır ve tamamen yıkılmıştır.[9] Gürcü mimarisi üzerine çalışmalarıyla tanınan Fahriye Bayram bu iki kiliseyi Ardahan’daki tek nefli Gürcü kiliseleri arasında sayar.[10]

Börk köyünün merkezinin 2,7 kilometre doğusunda yer alan Mağlisa Kalesi (Gürcüce: მაღლისა; “Mağlisa”) 2.310 metre yükseklikte bir tepede inşa edilmiştir. Günümüze yıkıntıları ulamış olan kale simetrik olmayan bir plana sahiptir. Türkçeye “ulu kale” olarak çevrilebilecek olan Mağlisa Kalesi, gerçekten de adı gibi oldukça yüksek bir yerde, tarihsel Eruşeti, Artaani ve Cavaheti bölgelerine hakim bir tepede yer alır. Eski çağlardan kaldığı anlaşılan kale, orta çağda da kullanılmıştır. Bu dönemden günümüze bir kule ve bazı yıkıntılar ulaşmıştır.[11]

Kaynakça:
1. ^ Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (Gürcüce ve Osmanlıca), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis 1979, s. 304.
2. ^ Köylerimiz, İçişleri Bakanlığı yayını, Ankara, 1968, s. 104.
3. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 373.
4. ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 759.
5. ^ Köylerimiz, İçişleri Bakanlığı yayını, Ankara, 1968, s. 104.
6. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 204.
7. ^ Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (Gürcüce ve Osmanlıca), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis 1979, s. 304.
8. ^ “Ardahan Uçastkası – Berk köyü“. Erişim tarihi: 7 Aralık 2019.
9. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 204.
10. ^ Fahriye Bayram, “Ardahan’ın Gürcü Mimarisi İçerisindeki Yeri“. Erişim tarihi: 5 Araık 2019.
11. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 373.

Not: Bu yazı ႧႤႧႰႨ ႾႠႰႨ tarafından Vikipedi için kaleme alınmıştır.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close