Okrobageti

OKROBAGETİ (Gürcüce: ოქრობაგეთი; translit.: “okrobageti”), tarihsel Şavşeti bölgesinin yerleşmelerinden birdir. Bugün Artvin iline bağlı Şavşat ilçesinde yer alır ve adı Köprülü olarak değiştirilmiştir.

KÖYÜN ADI
Köyün bilinen en eski adı Okrobageti’dir (ოქრობაგეთი). Gürcüce bir yer adı olan Okrobageti bir görüşe göre iki kelimeden (ოქრო: altın ve ბაგა: üzüm bağı, yeni üzüm bağ) oluşan bir tamlamadır ve “Altınbağ” anlamına gelir.[1] Başka bir görüşe göre ise, adın aslı Okrovaketi’dir (ოქროვაკეთი) ve bu ada sonradan Okrobageti’ye dönüşmüştür. Bu ad da iki kelimeden (ოქრო: altın ve ვაკე: ova) oluşan bir tamlamadır ve “Altınova” anlamına gelir.[2] Ne var ki Gürcüce kelime türetmeye uygun olmadığı için ikinci adın halk etimolojisi olması ihtimali yüksektir.

1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda bölgeyi ele geçiren Ruslar 1886 tarihinde köyün adını Okrobakert (Окробакерт) biçiminde kaydetmişlerdi.[3] Okrobageti, Türkçede Okrobaget ya da Okrobaket biçimlerine dönüşmüştür.[4]

TARİHÇE
Tarihsel Şavşeti bölgesinin yerleşim birimlerinden biri olan Okrobageti’nin kuruluşuna dair bilgi yoktur. Ancak köyde bulunan iki kiliseden birinin yazıtının 934 yılına ait olması, köyün eski bir yerleşme olduğu söylenebilir.[5]Bu Gürcü kilisesinin inşa edildiği tarihlerde Okrobageti, Gürcü Krallığı sınırları içinde yer alıyordu. 11. yüzyılın son çeyreğinde Büyük Selçukluların egemenliğine giren bölge, 13. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Cakeli sülalesinin yönettiği Samtshe Atabeyliği’nin sınırları içinde kaldı. 16. yüzyılda Osmanlılar Samtshe Atabeyliği’nin topraklarını ele geçirdi ve bu bölgede Çıldır Eyaleti kuruldu.

Uzun süre Osmanlı yönetimi altında kalan Okrobageti’yi 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nde Ruslar ele geçirdi. Bu savaştan kısa bir süre önce, 1874 yılında Tao-Klarceti’yi gezen Giorgi Kazbegi’ye göre 70 haneli Okrobageti köyünün nüfusu Gregoryen Ermenilerden oluşuyordu. O tarihte Okrobageti’nin içinde yer alan Rabat kısa zaman önce ayrı bir köydü ve Rabat’ta son zamanlarda Ermeni aileler toplanmaya başlamıştı.[6] 1886 tarihli Rus kayıtlarına göre Okrobageti’de 690 kişi yaşıyordu; bu tarihte 34 kişi Türk, 656 kişi Ermeni olarak kaydedilmiştir.[7] Yine Rus kayıtlarına göre 1907’de köyün nüfusu 1080 Ermeniden oluşuyordu. Okrobageti 1910 yılında Artvin sancağına (okrug) bağlı Artvin kazasında (uçastok) bir köydü.[8]

10. yüzyılda inşa edilmiş, kubbeli bir yapı olan Okrobageti Kilisesi’nin kalıntıları. Fotoğraf: Buba Kudava,  Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), 2018, Tiflis.

Birinci Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru Rus ordusunun bölgeden çekilmesinin ardından Okrobageti bağımsız Gürcistan sınırları içinde yer aldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgali sırasında Ankara Hükümeti kuvvetleri tarafından Artvin ile Ardahan bölgeleri ve geçici olarak da Batum fiilen Türkiye’ye katıldı. 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Okrobageti’nin de içinde yer aldığı Artvin ve Ardahan bölgeleri Türkiye’ye bırakıldı.[9] Okrobageti’nin adı 1925’te sonradan Köprülü olarak değiştirilmiştir. Nitekim Dahiliye Vekaleti’nin 1933 yılında yayımladığı Köylerimiz adlı kitapta köyün adı Köprülü olarak geçer.[10]

Okrobageti Kilisesi’nin 934 tarihli Gürcüce yazıtı. Fotoğraf: Niko Marr, 1904. Fotoğraf Marr’ın 1904 tarihli gezisinnin notları olan Klarceti ve Şavşeti Gezi Günlükleri (1911; Petersburg, Rusça; Gürcüce baskısı 2015, Batum) adlı kitaptan alınmıştır.

TARİHSEL YAPILAR
Okrobageti’de iki kilisenin varlığı bilinmektedir. Bu kiliselerinden biri köyün merkezinde, küçük bir tepenin üzerinde 10. yüzyılda inşa edilmiş kubbeli bir yapıdır. Bugün yıkıntı halindeki Okrobageti Kilisesi, yığma ve kesme taşlar kullanılarak inşa edilmiştir. Üst örtüsü ve döşemeleri tamamen yok olan yapıda sadece bazı duvarlar ayakta kalmıştır. Okrobageti Kilisesi’nin 934 tarihli Gürcüce bir yazıtı bulunmaktadır. Diğer kilise ise, köyün merkezinde, bugünkü okulun bulunduğu yerde inşa bulunuyordu. Ancak bu yapıdan geriye bir iz kalmamıştır.[11,12]

Tao-Klarceti‘yi gezen Giorgi Kazbegi’nin verdiği bilgiye göre 1874 yılında bu iki kiliseden biri iki-üç Gurialı kadının çabalarıyla son yıllara kadar faaliyet göstermiştir. Kazbegi Okrobageti’deki eski kilise harabeleri yanında bir de mezarlık bulunduğunu yazar.[13]

“70 haneli Okrobageti köyü  tamamen Gregoryan-Ermenilerden oluşmaktadır. Köye girerken buralı bir rahiple karşılaştık. Bu 70 yaşındaki ihtiyardan Şavşatlı Ermeniler hakkında ayrıntılı bilgiler aldık. Buna göre, Okrobageti’deki Rabat kısa zaman önce küçük bir köydü; burada son zamanlarda Ermeni aileler toplanmaya başladı. Bu aileler, Şavşat’ın farklı köşelerine dağılmış durumdaydılar. Şimdiki köy bir ticari mezkezi temsil ediyor. Buralı Ermeniler sosyal yaşamlarıyla diğerlerinden birkaç yönden farklılık gösteriyor.”
Giorgi Kazbegi, Bir Rus Generalinin Günlükleri – Türkiye Gürcistanı’nda Üç Ay, 2019, s. 88.

Kaynakça:
1. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları(Gürcüce-Türkçe-İngilizce), 2019, Tiflis, s. 14.
2. ^ Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, 2013, s. 207.
3. ^  “Şavşat-İmerhev kazası (1886 Yılı)” (Rusça). Erişim tarihi: 3 Ekim 2019.
4. ^ Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, 2013, s. 207.
5. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 468-469.
6. ^ Giorgi Kazbegi, Bir Rus Generalinin Günlükleri – Türkiye Gürcistanı’nda Üç Ay, 2019, s. 88.
7. ^  “Şavşat-İmerhev kazası (1886 Yılı)” (Rusça). Erişim tarihi: 3 Ekim 2019.
8. ^ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları(Gürcüce-Türkçe-İngilizce), 2019, Tiflis, s. 42.
9. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41.
10. ^ Köylerimiz, (Yayımlayan) Dahiliye Vekaleti, 1933, İstanbul, s. 492.
11. ^ Tao-Klarceti – Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 162-163.
12. ^ “Karadeniz Kültür Envanteri – Köprülü Köyü Kilise-Tescilsiz“. Erişim tarihi: 3 Ekim 2019.
13. ^ Giorgi Kazbegi, Bir Rus Generalinin Günlükleri – Türkiye Gürcistanı’nda Üç Ay, 2019, s. 122.

Not: Bu yazı ႧႤႧႰႨ ႾႠႰႨ tarafından Vikipedi için kaleme alınmıştır.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com' da kurun
Başla
%d blogcu bunu beğendi:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close